طائف در جنوب شرقى مكّه و جعرانه ميان آن دو قرار گرفته است . ليكن به مكّه نزديكتر است . بنابراين چگونه حضرت پس از غزوهء طائف به بحره آمدهاند ، در حالى كه در غرب مكّه بوده و فاصله آن تا طائف حدود 30 مايل مىباشد ! در صورتى كه بين جعرانه و مكّه حدود ده مايل فاصله وجود دارد . از اين رو به نظرم مىرسد كه بايد به روايت ابن هشام به ديدهء شك نگاه كرد گرچه تاريخنويسان زيادى از او نقل قول كردهاند .
از بحره ، غير از مسيرى كه ما برگزيده و از آن حركت مىكرديم ، راه ديگرى نيز به سوى مكّه وجود دارد كه از سوى جنوب شرقى است . به گفتهء آگاهان ، اين راه به علت هموار بودن آن ، به مكّه نزديكتر است .
بحره داراى چندين قهوهخانه بود كه شب شنبه اوّل ماه ذى الحجه سال 1320 را در آن گذرانده و در نيمه شب ، در ساعت 12 ، مجددا به حركت خود ادامه داديم .
در سمت چپ خود در يك مايلى دهكده ، به قلعه بحره كه يكى از بزرگترين قلعهها و مستحكمترين آنها در اين مسير به شمار مىآيد ، برخورد كرديم . در اين قلعه يكصد تن سرباز به همراه سه افسر انجام وظيفه مىكردند .
در ساعت دو زوالى بامداد ، به چاه « امّ القرون » در سمت چپ جاده رسيديم . اطراف چاه سنگچين شده و بر روى دهانهء آن ، چهار ستون سنگى قرار داشت و داراى عمقى در حدود ده متر بود . بر روى دهانهء آن قرقره و چهارچوبى قرار گرفته بود كه با چرخاندن آن ، آب با سطل از چاه خارج مىگرديد . اين چاه داراى آب شيرين و گوارايى بود .
در ساعت 5 / 3 به « حدّه » كه شهر كوچكى است در سمت چپ ، رسيديم و آن حصارى بر دور ، و مسجدى با يك گلدسته و چشمهء آب شيرين و دو چاه در سمت چپ جاده دارد . اين منطقه داراى 600 درخت خرما است ، كه طبق آنچه كه به ما گفته شد ، اين درختها متعلّق به عون رفيق پاشا ، شريف مكّه است .
در عكس صفحهء بعد بوتهء اسپند و بوتهها و درختچههاى ديگرى را ملاحظه مىكنيد .
همچنين امير الحاج را مىبينيد كه در نزديكى چترى كه به وسيلهء باد پرتاپ شده ،
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى ) — صفحة 55
مساهمون: ابراهيم رفعت باشا
ص٥٥