ابن اسحاق « مىگويد : ليث بن ابى سليم از شهر بن حوشب اشعرى و او از عمرو بن خارجه نقل مىكند كه : عتّاب بن اسيد مرا جهت كارى نزد رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله كه در آن هنگام در عرفات وقوف كرده بودند ، فرستاد . نزد حضرت رفته و پيغام را به دو رساندم ، سپس در زير شتر رسول خدا ايستادم به طورى كه زنگولههاى شتر بر روى سر من قرار داشت و در اين حال شنيدم كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرمودند :
« أيّها النّاس انّ اللّه قد أدّى الى كلّ ذي حقّ حقّه و انّه لا تجوز وصيّة لوارث و الولد للفراش و للعاهر ألحجر ، و من ادّعى الى غير أبيه أو تولّى غير مواليه فعليه لعنة اللّه و الملائكة و النّاس أجمعين لا يقبل اللّه منه صرفا و لا عدلا » و در اين روز بود كه آيه شريفه
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً
« 1 » نازل گرديد .
در اينجا با پايان گرفتن بخش حج و تاريخ آن به تفصيل درباره مشاعر مكه سخن خواهيم گفت .
هامش
از بين بردم كه از جمله خون بناحق ريختهء پسر عمويم حارث بن ربيعه است . اما بعد ، اى مردم ، شيطان نااميد است از اين كه در اين سرزمين مورد پرستش قرار گيرد ليكن به همين اندازه كه شما در اين جايگاه به عنوان فرمانبردار وى ، اعمال خود را ناچيز سازيد خوشنود و راضى است . اى مردم ، « نسىء » كفر است و افراد كافر به همين مطلب گمراه شدهاند كه يك سال ماه حرام را حلال مىدانستند و در سال ديگر آن را حرام . زمان دور مىزند و امروز از نظر كيفيت مانند همان روزى است كه خدا آسمان و زمين را آفريد . عدد ماههاى در كتاب خدا دوازده است كه چهار ماه از آنها ماههاى حرام و سه ماه متوالى و يك ماه آن جدا و فرد است ، آن چهار ماه عبارتند از ذى القعده ، ذى الحجه ، محرم ، رجب كه بين ماه جمادى و ماه شعبان واقع شده . اى مردم براى زنهايتان بر شما حقى است و نيز براى شما بر آنان حقوقى ثابت است . بر زنانتان واجب است كه زندگى و ناموس شما را پايمال دگران قرار ندهند و آن كه را كه شما راضى نيستيد بدون اجازه شما در منزلتان داخل نسازند ، خود را به كردار شنيع و فحشا نيالايند و در غير اين صورت از همبسترى آنان كناره گيريد و آنها را بزنيد و اگر از اين كارهاى زشت خوددارى كردند و فرمانبردار شما بودند بر شما لازم است كه خوراك و پوشاك آنها را به بهترين وجه تأمين كنيد . همسران شما ياوران شما هستند كه در مقابل محبت و خدمت به شما ، خود را مالك چيزى نبايد بدانند . شما آنها را به عنوان امانت خدايى دريافت داشتهايد و به دستور و قانون الهى بهرهبردارى از آنها را براى خود حلال ساختهايد ، اى مردم ، افراد با ايمان برادران يكديگرند . براى هيچ فردى مال برادرش حلال نيست مگر اين كه با طيب خاطر به او بدهد . آگاه باشيد آيا تبليغ رسالت كردم ؟
گفتند : بلى ، گفت بار خدايا ! تو گواه باش .
( 1 ) - مائده : 3