حالتى كه بر پهلوها غلطند ذكر خدا را مىكنند و تفكّر در آفريدن آسمانها و زمين مىنمايند در حالتى كه مىگويند : خداوندا ! اين را باطل نيافريدهاى و منزّهى از آفريدن باطل ، پس ما را از آتش جهنّم نگاه دار . در « 1 » بسيارى از مواضع قرآن فرموده : « وَ مِنْ آياتِهِ * ، وَ مِنْ آياتِهِ » « 2 » * و اين آيتها از براى صاحبان علم « 3 » مجارى فكر است در خدا و قدرت او نه در ذات او . در حديث مشهور از حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله « 4 » مروى است كه : تفكّر در نعمتهاى خدا بكنيد و تفكّر در ذات خدا مكنيد كه قدرت بر اين نداريد « 5 » . و حضرت امام محمّد باقر عليه السلام فرمودند : بپرهيزيد از اينكه تفكّر در ذات خدا كنيد ، امّا اگر خواسته باشيد كه نظر در عظمت او بكنيد نظر كنيد به عظمت خلق او « 6 » . و حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند : هركه نظر در ذات خدا كند كه چون است هلاك مىشود « 7 » . و امّا تفكّرى كه به نيكى و به « 8 » عمل به نيكى دعوت مىكند اعمّ از اين است از براى آنكه شامل تفكّر در حسنات و سيّئات نيز هست ؛ زيرا كه هرگاه بندهاى تفكّر « 9 » كند « 10 » در حسنات خود كه آيا تمام است يا ناقص ، موافق سنّت است يا مخالف آن ، خالص است از شرك و شكّ يا مشوب است به آنها ، البتّه « 11 » اين تفكّر « 12 » دعوت مىكند به اصلاح آنها و تدارك خللى كه در آنها واقع شده باشد . و همچنين هرگاه تفكّر كند در
الحقائق في محاسن الأخلاق ( فارسى ) — صفحه 589
پدیدآورندگان: الفيض الكاشاني
ص۵۸۹
پاورقی
( 1 ) . در /a sو در .
( 2 ) .a- و من آياته .
( 3 ) .a s+ و .
( 4 ) .s m- صلّى اللَّه عليه و آله .
( 5 ) . مجموعة ورّام 1 : 250 . بحار الأنوار 68 : 322 .
( 6 ) . الكافي 1 : 93 ح 7 . التوحيد : 458 ح 20 .
( 7 ) . المحاسن 1 : 237 ح 208 . الكافي 1 : 93 ح 5 .
( 8 ) .a s- به .
( 9 ) .s- در حسنات و سيّئات . . . تفكّر .
( 10 ) .a- كند .
( 11 ) .s a+ به .
( 12 ) . تفكّر /a sفكر .