تواند . و اگر بيامرزى ايشان را تو غالبى بر همه چيز و كارهاى تو به حكمت است « 1 » .
فصل [ تفهّم ]
و از جملهء امور باطنى تفهّم است . و آن عبارت است از آنكه از هر آيه ظاهر گرداند آنچه مناسب آن « 2 » آيه است از براى آنكه قرآن مشتمل است بر ذكر صفات « 3 » خدا و ذكر افعال او و ذكر احوال پيغمبران و ذكر احوال جمعى كه تكذيب پيغمبران نمودهاند و « 4 » چون هلاك شدهاند و ذكر امرها و نهىها و ذكر بهشت و دوزخ .
امّا ذكر صفات خدا مثل آيهء :
[ m . a 114 ]
« لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ »
« 5 » يعنى چيزى مثل او نيست و آن شنوا و بيناست . و آيهء :
« الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ »
« 6 » يعنى خداى عزّ و جلّ پادشاه منزّه از علاقهها و سالم از نقصها و اماندهنده و مطّلع بر همه چيز و همه كس و غالب و جبركنندهء نقصها و بزرگوار است .
و بايد كه تأمّل در اين صفتها و اسمها بكند تا اسرار آنها ظاهر شود . و در تحت اينها معناهاى بسيار پنهان است و ظاهر نمىشود مگر از براى كسانى كه توفيق يافتهاند .
و حضرت أمير المؤمنين سلام اللَّه عليه اشاره به اين نمودهاند در اينكه فرمودهاند « 7 » :
حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله آنچه را از « 8 » مردم مخفى مىداشتند به من در پنهانى مىگفتند ، ليكن خداى عزّ و جلّ به بعضى از بندگان نصيبى در فهميدن قرآن داده كه ميسّر « 9 » باشد او را فهميدن بعضى از آنچه من به « 10 » بركت آن حضرت فهميدهام . و بايد كه هر بندهاى حريص باشد بر طلب اين فهميدن .
هامش
( 1 ) . رياض السالكين 5 : 400 .
( 2 ) . آن /s aاين .
( 3 ) . صفات /aخطاب .
( 4 ) .a- و .
( 5 ) . شورى : 11 .
( 6 ) . حشر : 23 .
( 7 ) . فرمودهاند /s aفرمودند .
( 8 ) .m- از .
( 9 ) . ميسّر /s aبيشتر .
( 10 ) .s- به .