اعجاز در هماهنگى قرآن
گفتيم كه قرآن از جهات مختلفى داراى اعجاز است و اعجاز آن را از نظر معارف عقلى و فلسفى توضيح داديم . اينك به دومين جنبهء اعجاز قرآن مىپردازيم و آن ، هماهنگى كامل و نظم و انسجام حاكم در آيات قرآن است ، يعنى كوچكترين اختلاف و تناقضى در ميان آيات و مفاهيم آن وجود ندارد .
توضيح اين كه : هر انسان عاقل ، مطلع و با تجربه به خوبى مىداند : كسى كه بر پايهء دروغ و افترا ، تشريع و قانونگذارى كند يا سخن گويد ، قهرا در سخنان و قوانين وى تناقضهايى ديده مىشود .
مخصوصا اگر قانونگذارى و دروغسازى وى در مسائل و موضوعات مهم اعتقادى و اخلاقى و در اصول دقيق زندگى و در نظامات مختلف اجتماعى گسترش داشته باشد ( 1 ) - و ساليان درازى نيز به طول انجامد .
آرى ! هر انسان دروغگو خواهناخواه در تناقضگويى و اختلاف در گفتار قرار خواهد گرفت و هيچگونه راه فرارى از آن نخواهد داشت زيرا اقتضاى طبيعت بشر اين است بهطورىكه در مثل آمده است كه : « دروغگو كمحافظه است . » ولى قرآن مجيد كه در تمام شئون و امور زندگى انسانها به طور وسيع و دامنهدار وارد شده ، در اين موارد سخن گفته و تشريع و قانونگذارى نموده است ، با اين حال كوچكترين اختلاف و تناقض در آن مشاهده نشده است .
در موضوع خداشناسى بحث كرده ، مسئله نبوت را پيش كشيده و دربارهء سياست و اداره كردن مدن و اجتماعات ، در مسائل اخلاقى و تمام شئون زندگى قانونگذارى نموده است و به امور ديگر