( 1 ) - ( 12 )
اهميت آيهء « بسم اللّه »
در توضيح ادبى آيهء « بسم اللّه . . . » گفتيم كه اضافه كلمهء « اسم » به سوى كلمهء « اللّه » اضافه معنوى است و كلمهء « اللّه » هم در معناى خود به كار رفته است نه اين كه منظور از آن خود لفظ « اللّه » باشد .
بنابراين ، بايد گفت كه كلمه « اسم » در معناى عمومى و جامع خود كه مىتواند به تمام اسما و نامهاى الهى مشتمل باشد ، به كار رفته است . بنابراين ، با گفتن كلمهء « بسم اللّه » مفهوم كلى اسم خدا منظور مىشود و به مصداق اشاره مىگردد ، چون اسم اعظم پروردگار بزرگترين مصداق نامهاى پروردگار است . پس با مفهوم كلى اسم پروردگار بهتر و بيشتر تطبيق مىكند و با گفتن كلمه اسم از تمام اسما و نامهاى ديگر پروردگار پيشتر و بيشتر به ذهن گوينده و شنونده سبقت و مبادرت مىكند .
با اين توضيح معناى آن روايت ، روشن مىگردد كه مىگويد : « بسم اللّه به اسم اعظم پروردگار نزديكتر است تا سياهى چشم به سفيدهء آن . « 1 » » چون قرب و نزديكى مفهوم « بسم اللّه » به اسم اعظم كه مصداق حقيقى آن است ، قرب ذاتى و كامل است چه آن كه در اينجا مصداق با مفهوم در خارج متحد و يكى هستند ولى قرب سياهى چشم نسبت به سفيده آن ، قرب مكانى و اتحادشان وضعى است يعنى اين دو در وضع و مكان به هم نزديكند نه ذاتا و حقيقتا ، طبيعى است كه قرب ذاتى قوىتر از قرب مكانى است .
هامش
( 1 ) اين حديث در متن كتاب قسمت تفسير « بسم اللّه » گذشت .