4 - سعيد بن منصور ، ابن راهويه ، ابن ابى شيبه ، عبد بن حميد ، ابن منذر ، ابن ابى حاتم و ابن مردويه باز از آن حضرت نقل نمودهاند كه : در كتاب خدا آيهاى وجود دارد كه پيش از من كسى بدان عمل ننموده و بعد از من نيز كسى عمل نخواهد نمود و آن آيهء نجواست .
إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ
آنگاه فرمود : اين آيه كه نازل گرديد ، در نزد من يك دينار موجود بود و آن را به ده درهم فروختم و هر وقت مىخواستم با رسول خدا ( ص ) گفت و گوى سرى انجام دهم ، قبلا يك درهم در راه خدا مىدادم و كسى پيش از من به آن دستور عمل نكرد تا آن كه نسخ شد و آيه
أَ أَشْفَقْتُمْ
نازل گرديد .
اين حديث را حاكم نيز نقل نموده و از روايات صحيح معرفى كرده است . « 1 » روايات فراوان ديگرى نيز در اين باره وارد گرديده است .
فلسفه اين حكم
اين آيه شريفه به دو موضوع دلالت دارد :
اول : صدقه دادن پيش از گفت و گوى سرى با رسول خدا ( ص ) مستحسن ، نيكو و وسيلهء طهارت و پاكى دلهاست لذا اين فرمان و دستور متضمن خير و صلاح بندگان است .
دوم : اين حكم و فرمان تنها به افرادى متوجه است كه قدرت و امكان مالى داشته و واجد تمكن پرداخت صدقه باشند و اما كسانى كه از امكانات مالى محروم هستند ، از اين تكليف و حكم ، معاف مىباشند و مجبور به پرداخت صدقه نيستند زيرا كه خداوند بخشايشگر و مهربان است .
( 1 ) - اين است حكمى كه آيهء نجوا متضمن آن مىباشد ، بديهى است كه عقل به تنهايى مىتواند ، به حسن و نيكويى از اين فرمان قضاوت كند و وجدان به صحت و درستى آن اعتراف نمايد زيرا اين حكم از طرفى به نفع فقرا و نيازمندان و وسيلهء بهبودى وضع بيچارگان و درماندگان است و از طرف ديگر متضمن يك نوع تخفيف و ارفاق است براى رسول اكرم ( ص ) و كاستن از فشار كار و مراجعات بىحد است .
زيرا با صدور اين فرمان از تعداد افرادى كه مىخواهند هميشه به گفت و گوى سرى و خصوصى
هامش
( 1 ) فتح القدير ، 5 / 186 . در اين زمينه روايات زيادى هست به تفسير برهان و تفسير طبرى و كتابهاى حديث مراجعه شود و قسمتى از اين روايات را مرحوم علامه مجلسى در بحار ، 19 / 179 ( ج 90 طبع جديد ) آورده است .