[ تشبيه در سورهء نور ]
( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - :
اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ يَكادُ زَيْتُها يُضِيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلى نُورٍ
« 1 » .
معناى گفتار خدا :
« نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ »
اين است كه حقّ در آسمانها و زمين مستقرّ است ؛ چنان كه هرگاه آدمى به حق سخن مىگويد ؛ به او گفته مىشود « على كلامك نور ( : بر سخن تو روشنايى است ) » ، و گفته شده : « معناى آن كلام ، اين است كه خدا راهنماى اهل آسمانها و زمين است » آن گفتار از ابن عبّاس است ، و گفته شده : « به معناى روشنىبخش آسمانها و زمين و ستارگان و خورشيد ، و ماه است ، اين تفسير نيز از ابن عبّاس و از حسن است .
گفتار خداى - تعالى - :
« مَثَلُ نُورِهِ »
به معناى : « مثل تنويره بالايمان قلوب المؤمنين ( : مثل نور بخشيدن خدا به دلهاى مؤمنان به سبب ايمان . . . ) » است ، پس خدا - جلّ اسمه - نور را به خودش نسبت داد ؛ چنان كه مىگويند : « هذا ادب اللّه » يعنى « هذا تأديب اللّه ( : اين ادب ، از ادبآموزى خداست ) » .
و گفته شده : « ( مثل نوره ) يعنى : مثل نور القرآن . پس خدا از لفظ قرآن با تعبير كنايه « 2 » نام برده : در حالى كه سخنى از آن نرفته است ؛ چنان كه خداى - تعالى - گفته
پاورقی
( 1 ) - سورة النور ( 24 ) آيهء 35 .
( 2 ) - كنايه : نزد پيشينيان مانند فرّاء در معانى القرآن ، و ابو عبيده در مجاز القرآن چيزى است كه از سياق كلام بدون اين كه صريحا سخنى از آن رفته باشد ، فهميده مىشود .