17922 عنه صلى الله عليه وآله : للمُتَكلِّفِ ثلاثُ علاماتٍ : يَتَمَلَّقُ إذا حَضَرَ ، ويَغتابُ إذا غابَ ، ويَشمَتُ بالمُصيبَةِ . « 1 »
17923 عنه صلى الله عليه وآله : لا يَقُصُّ إلّاأميرٌ ، أو مَأمورٌ ، أو مُتَكَلِّفٌ . « 2 »
17924 لقمانُ عليه السلام - لابنِهِ - : لِلمُتَكلِّفِ ثلاثُ علاماتٍ : يُنازِعُ مَن فَوقَهُ ، ويَقولُ ما لا يَعلَمُ ، ويَتَعاطى ما لايُنالُ . « 3 »
17925 الإمامُ عليٌّ عليه السلام : لِلمُتَكلِّفِ ثلاثُ علاماتٍ :
يُنازِعُ مَن فَوقَهُ بالمَعصيَةِ ، ويَظلِمُ مَن دُونَهُ بالغَلَبةِ ، ويُظاهِرُ الظَّلَمةَ . « 4 »
17926 عنه عليه السلام - لمّا سُئلَ عنِ القَدَرِ - : طَريقٌ مُظلِمٌ فلا تَسلُكوهُ ، وبَحرٌ عَميقٌ فلا تَلِجوهُ ، وسِرُّ اللَّهِ فلا تَتَكَلَّفوهُ . « 5 »
17927 عنه عليه السلام : دَعِ القَولَ فيما لا تَعرِفُ ، والخِطابَ فيما لم تُكَلَّفْ . « 6 »
شرح
17922 پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : متكلّف را ، سه نشانه است :
در حضور ، چاپلوسى مىكند . پشت سر ، بدگويى مىنمايد وازمصيبت وگرفتارى [ ديگران ] شاد مىشود .
17923 پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : قصّه نگويد ، مگر اميريا مأمور ويا متكلّف ( متصنّع وخودنما ) « 1 » .
17924 لقمان عليه السلام - خطاب به فرزندش - فرمود :
متكلّف را سه نشانه است : با بالادست خود ، بحث وستيزه مىكند . چيزىكه نمىداند ، مىگويد وبدانچه نتواند رسيد ، دست مىيازد .
17925 امام علي عليه السلام : متكلّف را سه نشانه است : با نافرمانىِ از بالا دست خود [ در علم ودانش ] با أو مىستيزد وباچيره آمدن بر پايينتر از خود [ در علم ودانش ] بر أو ستم مىكند وستمگران را تقويت مىنمايد .
17926 امام علي عليه السلام - در پاسخ به سؤال از تقدير - فرمود : راهى تاريك است ، مپوييدش . دريايى ژرف است ، در آن فرو مرويد وراز خداست ، خودرا [ براىدانستنآن ] به زحمت ميندازيد .
17927 امام علي عليه السلام : از سخن گفتن دربارهء آنچه نمىدانى دم فروبند ودر آنچه مكلّف نشدهاى( 1 ) . در لسان العرب ، ذيل اين حديث ، چنين آمده است : يعنى قصهگويى ونقل سرگذشت پيشينيان ، سزاوار وشايسته نيست مگر براي أمير وزمامدارى كه مردم را موعظه كند وبراي عبرت آنان سرگذشت پيشينيان را بازگو كند يا براي كسى كه مأمور به اين كار شده باشد كه در اين صورت حكم أمير را دارد وبراي كسب درآمد قصه نمىگويد . يا كسى قصه مىگويد كه بخواهد بر مردم بزرگى فروشد ياخودنمايى كند وگفتار وكردارش را به رخ مردم كشد وموعظه وسخنانش حقيقي نيست ، بلكه رياكارانه واز روى تصنع است .
هامش
( 1 ) . كتاب من لا يحضره الفقيه : 4 / 361 / 5762 .
( 2 ) . مسند ابن حنبل : 9 / 253 / 24027 .
( 3 ) . الخصال : 121 / 113 .
( 4 ) . الكافي : 1 / 37 / 7 .
( 5 ) . نهج البلاغة : الحكمة 287 .
( 6 ) . نهج البلاغة : الكتاب 31 .