عَن أفضَلِ الأعمالِ ، فقالَ : العِلمُ بِاللَّهِ والفِقهُ فيدِينهِ ، وكَرَّرَهُما عَلَيهِ ، فقالَ : يا رَسولَ اللَّهِ ، أسألُكَ عَنِ العَمَلِ فتُخبِرُني عَنِ العِلمِ ؟ ! فقالَ : إنَّ العِلمَ يَنفَعُكَ مَعَهُ قَليلُ العَمَلِ ، وإنَّ الجَهلَ لا يَنفَعُكَ مَعَهُ كَثيرُ العَمَلِ . « 1 »
14257 الإمامُ عليٌّ عليه السلام - لَمّا سُئلَ عَنِ العِلمِ - : أربَعُ كَلِماتٍ : أن تَعبُدَ اللَّهَ بِقَدرِ حاجَتِكَ إلَيهِ ، وأن تَعصِيَهُ بِقَدرِ صَبرِكَ عَلى النّارِ ، وأن تَعمَلَ لِدُنياكَ بِقَدرِ عُمرِكَ فيها ، وأن تَعمَلَ لِآخِرَتِكَ بِقَدرِ بَقائكَ فيها . « 2 »
14258 الإمامُ الباقرُ عليه السلام : اعلَمْ أنَّهُ لا عِلمَ كطَلَبِ السَّلامَةِ ، ولا سَلامَةَ كسَلامَةِ القَلبِ . « 3 »
14259 الإمامُ الكاظمُ عليه السلام : أولى العِلمِ بِكَ ما لا يَصلُحُ لَكَ العَمَلُ إلّابِهِ ، وأوجَبُ العَمَلِ عَلَيكَ ما أنتَ مَسؤولٌ عَنِ العَمَلِ بِهِ ، وألزَمُ العِلمِ لَكَ ما دَلَّكَ عَلى صَلاحِ قَلبِكَ وأظهَرَ لَكَ فَسادَهُ ، وأحمَدُ العِلمِ عاقِبَةً ما زادَ في عَمَلِكَ العاجِلِ ، فَلا تَشتَغِلَنَّ بِعِلمِ ما لا يَضُرُّكَ جَهلُهُ ، ولا تَغفَلَنَّ عَن عِلمِ ما يَزيدُ
شرح
دربارهء بهترين كارها سؤال كرد . حضرت فرمود : شناخت خدا وآگاهى در دين أو .
حضرت اين دو جمله را براي آن مرد تكرار نمود . آن مرد عرض كرد : اى رسول خدا ! من از شما دربارهء عمل مىپرسم وشما از علم پاسخم مىدهيد ؟ حضرت فرمود : با وجودِ علم ، عمل اندك هم سودت مىدهد ، ولى با وجودِ جهل ، عمل بسيار هم به حال تو سودى ندارد .
14257 امام علي عليه السلام - در پاسخ به اين پرسش كه :
دانش چيست ؟ - فرمود : چهار جمله : اين كه خدا را به اندازهء نيازى كه به أو دارى عبادت كنى ، به اندازهء طاقتى كه در برابر آتش دارى نافرمانيش كنى ، براي دنيايت به اندازهء عمرى كه در آن دارى كار كنى وبراي آخرتت به اندازهء مدّتى كه در آن هستى كار كنى .
14258 امام باقر عليه السلام : بدان كه هيچ دانشى چون طلب سلامتى نيست وهيچ سلامتىاى مانند سلامت دل نمىباشد .
14259 امام كاظم عليه السلام : سزاوارترين دانش براي تو ، آن دانشى است كه عملت جز با آن درست نشود وضرورىترين عمل براي تو ، عملي است كه [ اگر انجام ندهى ] در برابر آن باز خواست مىشوى ولازمترين دانش براي تو ، دانشى است كه صلاح وفساد دلت را به تو نشان دهد ونيك فرجامترين دانش ، آن دانشى است كه بر عمل تو در اين دنيا بيفزايد . بنابراين ، به دانستن چيزى كه ندانستن آن زيانى به تو
هامش
( 1 ) . تنبيه الخواطر : 1 / 82 .
( 2 ) . تنبيه الخواطر : 2 / 37 .
( 3 ) . تحف العقول : 286 .