( 30 دقيقه زماني ) دانسته وزيادتر از آن داخل در اختلاف آفاق است كه حكم اين شهر بر آن مترتّب نمىباشد . « 1 »
ليكن اوّلا ، سخن شافعيّه هيچ دليل عرفى ، شرعي وعلمي بر آن وجود ندارد وأفق را با مسافت قصر مقايسه كردن تنها يك قياس باطل است ، وبىاساستر از آن ، 24 فرسخ را معيار قرار دادن است .
ثانيا ، هشت درجه بعد ( 32 دقيقه ) بر كدام پايه وأساس ملاك اتحاد آفاق قرار مىگيرد ؟ نه عرفى است ، نه شرعي ونه علمي ، چرا مثلا 5 يا 6 درجه نباشد ؟ وسؤالهاى ديگر .
ثالثا ، سخن صدر كه تقريبا با شيخ طوسي رضى اللّه عنه وپيروان أو ومشهور همآهنگ است گرچه في الجملة صحيح است ، ولى نمىتواند يك ملاك كامل وجامع باشد .
5 . در ميان فقهاى عامّه گروهى قائل به اتحاد واشتراك آفاق نشدهاند ، بدين معنا كه اگر در شهرهاى دور دست هلال مشاهده شود مخصوص همان جاست وبا شهر نزديك ، اتحاد أفق واتحاد حكم ندارد ، دليل آنان سخن ابن عباس به كريب ، راوي اين خبر است كه :
إنّ أم الفضل بنت الحارث بعثته ( يعنى كريب ) إلى معاوية بالشّام ، قال :
فقدمت الشّام فقضيت حاجتها واستهلّ على رمضان وأنا بالشّام ، فرأيت الهلال ليلة الجمعة ثم قدمت المدينة في آخر الشّهر فسألني عبد اللّه بن عباس - رضي اللّه عنهما - ثمّ ذكر الهلال ، فقال : متى رأيتم الهلال فقلت رأيناه ليلة الجمعة ، فقال أنت رأيته ؟ فقلت : نعم ورآه الناس وصاموا وصام معاوية ، فقال : لكنّا رأيناه ليلة السبت فلانزال نصوم حتى نكمل
هامش
( 1 ) - رسالهء رؤيت هلال ، ص 45 وبعد .