1305 - 32518 - ( 7 ) حنان بن سدير از امام صادق عليه السلام روايت مىكند كه فرمود : « عيسى بن موسى دربارهء گوسفندان و شتران فراوان يتيمان از من پرسيد كه : چه ميزان براى وى حلال است ؟ پاسخ گفتم : ابن عباس مىگفت : هنگامى كه حوض آبخورى آنها را تعمير كند و به دنبال گمشدههاىشان بگردد و بيمارى گرى آنها را مداوا و روغنمالى كند ، پس حق دارد از شيرشان - بدون زيادهروى در دوشيدن پستان و بدون تباه كردن نسل آنها - استفاده كند . »
1306 - 32519 - ( 8 ) محمد بن مسلم از امام باقر عليه السلام يا امام صادق عليه السلام دربارهء شخصى سؤال كرد كه برادرزادهء يتيمش در دامن او زندگى مىكند و گلهاش نيز در اختيار اوست . آيا مىتواند امور مربوط به گلهء او را با امور مربوط به گلهء خودش در هم آميزد ؟ امام عليه السلام فرمود : اگر حوض آنها را تعمير مىكند و به كارهاىشان رسيدگى مىنمايد و فراريان آنها را باز مىگرداند ، پس مىتواند از شيرشان - بدون زياده روى در دوشيدن و زيان رساندن به بچههاىشان - بنوشد . »
در تفسير عياشى آمده است كه : « امام عليه السلام در ادامهء حديث ، اين آيه را تلاوت فرمود : و هر كس بىنياز است پس خويشتندارى پيشه كند و هر كس نيازمند است ، پس بايد در حدّ پسنديده بخورد . »
1307 - 32520 - ( 9 ) در كتاب العوالى از ابن عباس روايت مىكند كه : « سرپرست يتيمى به پيامبر صلى الله عليه و آله گفت : آيا از شير شتر يتيم بنوشم ؟ پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : اگر به دنبال گمشدگانشان مىگردى و حوضشان را تعمير مىنمايى و به تشنگانشان آب مىدهى ، پس بنوش - بدون آنكه به نسلش زيان بزنى و در دوشيدن زيادهروى نمايى . »
1308 - 32521 - ( 10 ) در همان كتاب آمده است كه : « مردى به پيامبر صلى الله عليه و آله گفت : در دامن من يتيمى است . آيا از مالش بخورم ؟ پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : در حدّ پسنديده ، بدون آنكه چيزى را به خود اختصاص دهى و مال خود را به وسيلهء مال او حفظ كنى !
آن مرد گفت : آيا من اين يتيم را مىتوانم كتك بزنم ؟
حضرت صلى الله عليه و آله فرمود : فقط در صورتى كه بچّههايت از طرف او مورد ضرب و شتم قرار گرفته باشند . »
1309 - 32522 - ( 11 ) هشام بن حكم مىگويد : « از امام صادق عليه السلام سؤال كردم : شخصى سرپرستى مال يتيم را به عهده دارد ، چه ميزان حق دارد از آن مصرف كند ؟ » امام فرمود : بنگرد كه ديگران با چه اجرتى اين كار را انجام مىدهند ، پس به همان مقدار از آن بخورد . »
1310 - 32523 - ( 12 ) در تفسير مجمع البيان در توضيح اين سخن خداوند : و هر كس نيازمند است پس بايد در حد پسنديده بخورد ، آمده است : « معناى آن اين است كه هر كس نيازمند است ، بايد از مال يتيم به مقدار نياز و كفايت به عنوان قرض بردارد ، سپس هنگام توانگرى ، آنچه برداشته بازگرداند . اين مطلب از سعيد بن جبير ، مجاهد ، ابوالعاليه ، زهرى و عبيدة سلمانى رسيده و از امام باقر عليه السلام نيز روايت شده است و گفته شده معناى آيه اين است كه به اندازهء رفع گرسنگى و پوشاك بردارد ، نه به عنوان قرض .
عطا بن ابى رباح ، قتاده و گروهى اينگونه نظر دادهاند و اينها اجرت المثل را لازم نمىدانند ؛ چرا كه اجرت المثل چه بسا بيش از اندازهء نياز است . و ظاهر احاديث شيعيان اين است كه او به اندازهء اجرت المثل حق دارد - چه به اندازهء نيازش باشد يا نباشد . »
جامع أحاديث الشيعة (منابع فقه شيعه) (فارسى) — صفحة 757
مساهمون: السيد البروجردي
ص٧٥٧