( 1 ) ( 1494 ) 28 - در حضور امير مؤمنان عليه السّلام از ثروت شاميان و فقر عراقيها صحبت شد ، فرمود : آيا نمىدانيد كه عقل مرد هم جزء روزيش به حساب مىآيد ؟ ( 2 ) ( 1495 ) 29 - امام باقر ، يا امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : چون خداوند عقل را آفريد ، به او فرمود : عقب برو ! عقب رفت ، بعد فرمود : پيش آى ! جلو آمد ، سپس فرمود : به عزّتم سوگند آفريدهاى بهتر از تو خلق نكردم ، تو را امر مىكنم و تو را نهى مىكنم ، و تو را عقاب مىكنم و تو را پاداش مىدهم .
( 3 ) ( 1496 ) 30 - امام كاظم عليه السّلام فرمود : خداوند عقل را آفريد ، سپس به او فرمود : پس و پيش برو ، او هم پس و پيش رفت ، سپس فرمود : به عزّتم سوگند ، چيزى بهتر و محبوبتر از تو نيافريدم ، به وسيلهء تو مؤاخذه مىكنم و مىبخشم .
( 4 ) ( 1497 ) 31 - امام صادق عليه السّلام فرمود : ستون اسلام عقل است ، و هوش و فهم و حافظه و دانش از عقل سر چشمه مىگيرند ، و به وسيلهء عقل كامل مىشوند ، و عقل راهنما و بيناكننده و كليد كار اوست ، و چون عقلش به نور خدايى تأييد شود ، دانشمند و حافظ و زيرك و فهميده باشد ، و از اين رو بداند كه چگونه و چرا و كجاست و خيرخواه و بد خواهش را بشناسد ، و چون آن را شناخت راه زندگى و راه رسيدن و جدا شدن خود را بداند ، و در يگانگى خدا و اعتراف به فرمانبرداريش مخلص شود ، و چون چنين كند آنچه را از دست رفته جبران كند ، بر آينده مسلّط گردد و موقعيت خود را بداند ، و اينكه براى چه اينجاست ، و از كجا آمده و به كجا خواهد رفت ، تمام اينها از تأييدات عقل است .
( 5 ) ( 1498 ) 32 - سماعة بن مهران گويد : خدمت حضرت صادق عليه السّلام بودم ، و جمعى از دوستان ايشان هم حضور داشتند ، صحبت از عقل و جهل به ميان آمد ، امام صادق عليه السّلام فرمود : عقل و لشكريانش را و جهل و لشكريانش را بشناسيد تا هدايت شويد ، سماعه گويد : عرض كردم : فدايت شوم ، غير از آنچه شما به ما بفهمانيد نمىدانيم ، امام صادق عليه السّلام فرمود :
خداوند جلّ ثناؤه عقل را آفريد ، او اوّلين مخلوقاتش بود كه از نور خويش و از طرف راست عرش آفريد ، سپس به او فرمود : پس رو ، او پس رفت ، بعد فرمود : پيش آى ، او پيش آمد ، خداوند عزّ و جلّ به او فرمود : تو را با عظمت آفريدم ، و بر تمامى آفريدگانم شرافت بخشيدم .
مشكاة الأنوار في غرر الأخبار (فارسى) — صفحة 533
مساهمون: علي بن الحسن الطبرسي
ص٥٣٣