( 1 ) ( 1480 ) 14 - از امام رضا عليه السّلام پرسيدند : عقل چيست ؟ فرمود : فرو خوردن غم و غصّه ، و زيركى نمودن با دشمنان ، و سازش با دوستان .
( 2 ) ( 1481 ) 15 - امير مؤمنان عليه السّلام فرمود : سينهء عاقل صندوق راز اوست ، بىنيازى همچون عقل ، و فقرى همانند جهل ، و ميراثى مثل ادب نيست ، اگر خبرى شنيديد روى آن تعقّل كنيد ، آن را بسنجيد نه اينكه نقلش كنيد ، زيرا راويان علم زيادند و متفكّرين اندك .
هيچ ثروتى استوارتر از عقل نيست ، و عقلى مانند تدبير نيست ، عاقل بايد در سه چيز الگو باشد : اصلاح معاشش ، تفكّر در معادش ، كسب لذّت غير حرام ، خداوند به هيچ انسانى عقل را وديعه نداد ، مگر اينكه يك روز آن را بگيرد .
( 3 ) ( 1482 ) 16 - از پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله پرسيدند : عقل چيست ؟ فرمود : عمل نمودن به طاعت خدا ، و عملكنندگان به طاعت خدا همان عقلايند .
( 4 ) ( 1483 ) 17 - رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمود : خداوند تبارك و تعالى عقل را از نورى كه در گنجينهء دانش پيشينهء خود پنهان بود ، و هيچ پيغمبر مرسل و فرشتهء مقرّبى بدان دسترسى نداشت ؛ آفريد ، سپس دانش را جان آن ، و فهم را روان آن ، و پارسايى را سرش ، و شرم را دو چشمش ، و حكمت را زبانش ، و مهربانى را همّتش ، و دلسوزى را قلب آن قرار داد .
بعد از آن به وسيلهء ده چيز پر و تقويت نمود ، و آنها را به منزلهء امعاء و احشاء آن قرار داد : به يقين و ايمان و راستى و متانت و اخلاص و مدارا و بخشش و قناعت و فرمانبردارى و صبر ، سپس به او فرمود : عقب برو ! عقب رفت ، بعد فرمود : جلو بيا ! جلو آمد ، بعد فرمود : سخن بگو ، گفت : ستايش مخصوص پروردگارى است كه نه ضدّى دارد و نه همتايى و نه شبيهى و نه همسرى و نه هم شأنى و نه نظيرى ، آنكه همه چيز در برابر بزرگيش سر تعظيم فرود آورده ، سپس خداى تبارك و تعالى فرمود : به عزّت و جلالم سوگند ، آفريدهاى را بهتر و فرمان برتر و والاتر و شريفتر و گرامىتر از تو نيافريدم ، به وسيلهء تو به يگانگى شناخته و پرستيده شدم ، و به وسيلهء تو خوانده شوم ، و به وسيلهء تو محل اميد ( مردم ) باشم ، و به واسطهء تو از من بترسند و بر حذر باشند و پاداش و كيفر نيز به دليل وجود تو مىباشد ، عقل از اين سخنان كرنش نمود و به سجده افتاد ، و سجدهاش هزار سال طول كشيد .
مشكاة الأنوار في غرر الأخبار (فارسى) — صفحة 529
مساهمون: علي بن الحسن الطبرسي
ص٥٢٩