مثل همين حديث در « وسائل » و « برهان » روايت آمده است .
و در « مجمع البيان » از عبد اللّه بن يعقوب از حضرت ابى عبد اللّه امام صادق عليه السّلام آمده كه راوى گويد : به آن حضرت عرضه داشتم : مردى قرآن مىخواند آيا بر كسى كه آن را شنيد واجب است بر آن خاموش بماند و گوش دهد ؟ حضرت عليه السّلام فرمود : آرى ، هرگاه نزد تو قرآن خوانده شود بر تو واجب است خاموش بمانى و گوش فرادهى « 1 » .
اينها رواياتى هستند كه بر وجوب دلالت دارند ، كه يا بر تقيّه حمل مىگردند ، و يا بر تأكيد استحباب . و به آنچه ياد كرديم برايت ظاهر شد كه در آنچه مولانا المجلسى رحمه اللّه ذكر كرده از چند جهت جاى بحث و مناقشه است : اوّل : اينكه گفته : « ظاهر بسيارى از اخبار معتبر وجوب آن است » . گوييم : اين اخبار بسيار كو ؟ و حال آنكه در بحار خود جز آنچه را حكايت كرديم ياد ننموده است .
دوم : معارض بودن اين اخبار با آنچه دانستى ، و اينجا جاى جمع بين آنها است ، و جمع عرفى مورد قبول همان حمل كردن بر استحباب مىباشد ، و بدون ترديد جمع كردن بين دلايل شايستهتر است . و چنانچه از اين جمع چشم بپوشيم جمع كردن به اينكه اخبار دلالتكننده بر وجوب را بر تقيّه حمل نماييم ، همچنانكه در روايات علاجيّه [ كه حكم اخبار متعارض را بيان و علاج مىكنند ] آمده و در جاى خود ياد شدهاند ، و اين را جمع از جهت صدور مىنامند . و هرگاه از اين هم چشم بپوشيم ، و فرض كنيم كه جاى ترجيح است ، بدون ترديد بايد اخبار استحباب را ترجيح دهيم ، چون به وسيلهء اجماع و شهرت و غير اينها - چنانكه دانستى - تأييد و تقويت مىشوند .
سوم : اينكه آيهء شريفه با قطع نظر از روايت صحيحى كه ياد كرديم نيز بر وجوب سكوت هنگام شنيدن قرائت قرآن دلالت ندارد ، هرچند كه امر را براى وجوب ؛ و خطابهاى شفاهى را نسبت به ساير مكلّفينى كه در وقت خطاب نبودهاند - به خودىخود و يا برحسب ادلّهء اشتراك در تكليف - عام بدانيم ، چونكه منظور از « إنصات » در آيهء شريفه معلوم نيست .
نيشابورى در تفسير خود از واحدى حكايت كرده كه گفت : « إنصات نزد عرب ترك بلند خواندن مىباشد ، هرچند كه آهسته پيش خود بخواند اگر كسى نمىشنود » . بنابر اين دليل
پاورقی
( 1 ) . مجمع البيان ، 4 / 515 .