مىگويم : ممكن است سرّ نامگذارى حضرت قائم - عجّل اللّه فرجه الشريف - به قرآن عظيم همين باشد ، از جهت اينكه به قرآن امر مىكند و مردم را بر خواندن و عمل به آن وامىدارد و مظهر و ترويجكنندهء آن است .
در تفسير البرهان از حسان عامرى نقل شده كه گفت : از حضرت امام باقر عليه السّلام دربارهء اين آيهء شريفه پرسيدم كه :
وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ ؛
« 1 » [ اى پيامبر ] ما هفت آيت از مثانى و قرآن عظيم را به تو داديم . فرمود : تنزيل آن چنين نيست ، بلكه چنين است : و لقد آتيناك السّبع من المثاني ؛ « 2 » و همانا ما به تو آن هفت مثانى را عطا كرديم ، كه آنها ما هستيم و قرآن عظيم فرزند فرزند است .
و از قاسم بن العروة از آن حضرت روايت شده كه : دربارهء قول خداى تعالى :
وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي
فرمود : هفت امام و قائم عليهم السّلام . « 3 »
مىگويم : امّا تعبير به هفت امام شايد به اعتبار نامهاى ايشان است و در حديث اوّل فاطمه عليها السلام نيز موردنظر است و قرآن عظيم فرزند فرزند است كه همان حضرت قائم عليه السّلام مىباشد ، چنانكه در بحار از امير المؤمنين على عليه السّلام روايت شده كه فرمود : براى او دو نام هست : يكى پنهان و ديگرى آشكار ، آن اسمى كه مخفى مىماند ، احمد است و اسمى كه آشكار مىشود محمّد . « 4 »
در تأييد مطلب مزبور حديثى است كه صاحب بحار الانوار از يونس بن عبد الرحمن به نقل از شخصى روايت كرده كه گفت : از حضرت امام صادق عليه السّلام دربارهء آيهء
وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ
پرسيدم . فرمود : ظاهرش سورهء حمد است و باطن آن فرزند فرزند است و هفتمين از آنها قائم عليه السّلام است . « 5 »
بنابراين - احتمال دوم - عطف ( القرآن العظيم ) بر ( سبع ) از باب اين است كه بهطور ويژهاى از حضرت قائم عليه السّلام ياد شده باشد ، به خاطر امر مهمى كه در يادآورى از آن بزرگوار هست ، و امّا منظور از كلمهء مثانى ممكن است تمام آيات قرآن باشد ؛ كه مؤيّد اين احتمال است آيهء كريمه :
اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ ؛
« 6 » خداوند بهترين سخنها را فرود آورد كتابى كه [ الفاظ آن ] همگون [ و معانى آن ] مكرر است .
هامش
( 1 ) . سوره حجر ، آيه 87 .
( 2 ) . تفسير البرهان : 2 / 354 .
( 3 ) . البرهان : 2 / 354 .
( 4 ) . بحار الانوار : 51 / 35 .
( 5 ) . البرهان : 1 / 354 .
( 6 ) . سوره زمر ، آيه 23 .