كه با كودتاى سنّيان 24 ساعت خليفه بود و گنوسيستهاى مسلمان كودتا را سرنگون كرده نابود كردند . ( تجارب الامم ترجمهء منزوى . فهرست ج 5 ص 571 ) . كه صفحههاى چاپ عربى در آن مشخص است ديده مىشود .
15 - نگاشتههاى ياقوت ، غير از معجم البلدان :
15 - 1 خلّكان ( 608 - 681 ) و ابن عماد حنبلى م 1089 عنوانهاى زيرين را به ياقوت نسبت دادهاند و پس از ايشان همهء زندگينامه نگاران از آنان پيروى نمودهاند :
- ارشاد الالباء الى معرفة الادباء : گويا همان « ارشاد الاريب الى معرفة الاديب » باشد كه به نام « معجم الادباء » خواهد آمد .
زيرا مقدمهاى كه خلكان براى آن نشان داده همان مقدمهء معجم الادباى چاپى است .
- اخبار الشعراء المتأخرين و القدماء : گويا با « معجم الشعراء » يكى يا تحرير ديگرى از آن باشد .
- معجم الشعراء : گويا همان اخبار الشعراء باشد كه نسخهء آن به ما نرسيده و مقدارى از آن در نسخههاى معجم الادباء ، گنجانيده شده است .
- المبدأ و المآل . در تاريخ : ياقوت در شناسهء « صيمرة » ( معجمد چ ع 3 ، ص 442 ، س 18 ) شناسائى گروهى را به فصل ويژهء فرقههاى اسلام در اين كتاب خود حوالت مىدهد . و با نمونهاى كه از اين كتاب خود در اينجا آورده است نشان مىدهد كه ياقوت در اين كتاب نيز سنّى مآبانه ، همهء دگرانديشان ، كسانى چون حلّاج و شلمغانى را كه ادعاى فرهء ايزدى داشتهاند ، مدعى الوهيت و مشرك مىخواند ، هر چند عنوان فرقههاى اسلام دارد . ياقوت در ( معجمد چ ع 1 : 642 و چ ع 4 : 309 : 16 ) نيز از اين كتاب ياد مىكند .
- كتاب الدّول .
- عنوان كتاب الاغانى .
- مجموع كلام ابى على الفارسى .
- اخبار المتنبى .
متأسفانه ، از اين چند كتاب نسخهاى يا نشانى بيشتر يافت نشده است .
15 - 2 - قفطى در زندگينامهء ياقوت ، در « انباء الرواة » ج 4 ص 76 ، پس از نكوهش بسيار ، دو نخستين از سه كتاب زيرين را به ياقوت نسبت داده است :
- ردّ بر كتاب « سرّ الصناعة » نگاشتهء ابن جنى .
- « اوزان الاسماء و الافعال الحاصرة لكلام العرب » .
- كتاب النسب : ياقوت در واژهء « سبا » ( چ ع 3 : 27 ) نسبنامهء افسانهاى قوم سبا - قحطان - تا نوح را به كتابى بدين نام حوالت مىدهد ، كه آن را خواهد نگاشت . و شايد همان « المقتضب من جمهرة النسب » او باشد .
15 - 3 - كتابهاى موجود ياقوت :
15 - 3 - 1 - مقتضب من جمهرة النسب :
هامش
چون خالد و پدرش سعيد اموى ، در دير قيس ، و عبد الكريم نوادهء يزيد قاتل امام حسين ( ع ) در دير هند . ن . ك : چ ع 2 : 690 و 710 . و هشام بن يزيد اموى در بيت سابا ( معجمد چ ع 1 ص 778 س 2 - 5 ) .