واژهشناسى
تداككتم : همگى گرد آمديد و جا را بر يكديگر تنگ ساختيد .
الهيم : تشنگان .
هدج : به دليل كهنسالى به سختى راه مىرود .
تحامل : كارى را به سختى انجام داد .
العليل : بيمار .
حسرت : پوشش از صورت برداشت .
الكعاب ، الكاعب : دختران در آغاز سن بلوغ .
ساختار ادبى
بلغ : فاعل آن حذف شده و « من سرور » قرينه بر آن است . در اصل چنين بوده است : « بلغ الحال من سرور » .
ان ابتهج : تاويل به مصدر مىرود و مجرور به حرف جر محذوف مىشود كه « الى » است .
شرح و تفسير
( و بسطتم يدي فكففتها و مددتموها فقبضتها . . . ) شريف رضى مىگويد كه اين سخنان امام عليه السّلام بدون هيچ تغييرى در خطبه شقشقيه و نيز خطبه نود و دو و چند جاى ديگر تكرار شده است . در شرح دو خطبه پيش گفته به تفصيل به شرح منظور امام عليه السّلام پرداخته شد و در اينجا نياز به تكرار نيست . سامى محمود در نوشتهاى با عنوان « شكافى در خلافت مسلمانان » مىنويسد :
« هنگامى كه عثمان به خلافت رسيد دست بنى اميه را در سرزمينهاى اسلامى گشود و آنان در انجام فساد و آزاررسانى به مردم زيادهروى كردند . در نتيجه ،