يتصاولان : فعل و فاعل و همه جمله خبر براى « كان » است .
أيّهما يسقى : مبتدا و خبر است .
ملقيا : حال است .
جرانه : مفعول براى « ملقيا » است .
نأتى : فعل و فاعل و همه جمله خبر « كنّا » است .
ما قام : جواب « لو » است .
أيم اللّه : مبتدا و خبر آن محذوف و در اصل چنين بوده است : « و أيم اللّه قسمى » .
دما ، ندما : تمييز هستند .
شرح و تفسير
( و لقد كنّا مع رسول اللّه نقتل آبائنا و أبنائنا و إخواننا و أعمامنا ) انسان از نيروها و غرايز فراوانى برخوردار است كه مهمترين آنها غريزه خشم و هيجان است .
اين غرايز در همه انسانها از كوچك و بزرگ و دانا و نادان و بلكه حتى در حيوانات وجود دارد . هيجانات آدمى ، متناسب با انگيزه و اهداف آن ممكن است شديد يا ضعيف باشد و گاه نيز ممكن است در اثر احساس خطرى ، هيچ به روزى از خود نشان ندهند . . . همچنين گاه هيجانات آدمى براى امور شخصى مانند به دست آوردن نان و يا دفاع از ناموس است و يا جنبه عمومى دارد و به صورت انقلاب عليه رژيم مستبد و يا دين منحرف و عقايد باطل و . . . جلوه مىكند . تجربههاى بشرى نشان مىدهند كه انقلاب براى دستيابى به منافع عمومى جامعه ، ممكن نيست با وجود تفرقه و يا رهبر نادان به