واژهشناسى
الثّبور : هلاكت و نيستى .
الغالي : از « غلوّ » به معناى زيادهروى و تجاوز از حدود .
التالي : به معناى مقصر و كاهل و مخالف غالى و تندرو .
نقل إلى منتقله : به همان جايى بازگشت كه ابتدا از آن جا آمده بود .
ساختار ادبى
الأمّة : عطف بيان از « هذه » است .
الآن : ظرف زمان متعلق به « رجع » است .
إذ : در اين جا به معناى « قد » است و گفته شده كه زائده است .
شرح و تفسير
( زرعوا الفجور و سقوه الغرور و حصدوا الثّبور ) اين صفات به طور كامل بر گروهى قابل انطباق است كه با امام على عليه السّلام در صفين جنگيدند و رهبرى آنان را معاويه ، پسر مردى به عهده داشت كه جنگهاى بدر و احد و احزاب را عليه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرماندهى كرد . اين خطبه بلافاصله پس از بازگشت امام عليه السّلام از صفين ايراد شد و امام عليه السّلام در جايى ديگر معاويه را به خيانت و نيرنگ توصيف مىكند : « به خدا سوگند ! معاويه زيركتر از من نيست ؛ ليكن شيوه او پيمانشكنى و گنهكارى است . اگر پيمانشكنى ناخوشايند نمىنمود ، كسى زيركتر از من كس نبود ؛ اما هر پيمانشكنى به گناه برانگيزاند و هر چه به گناه برانگيزاند ، دل را تاريك گرداند . روز رستاخيز ، پيمانشكن را درفشى