نمىتوان از اين حديث براى شبهات حكميه استفاده كرد آرى ، از يك قرينه ديگرى تعميم را مىتوان استفاده كرد و آن كلمهء ابدا است كه سور قضيه كليه است و دلالت واضحى دارد بر عموميت و اطلاق و مفادش آن است كه هر يقين چه به حكم تعلق گرفته باشد و چه موضوع ، چه در شبهات حكميه و چه در موضوعات اصلا و ابدا به توسط شك قابل نقض نيست . حال از اين تعبير مىتوان عموميت را فهميد . پس از لحاظ فقه الحديث به اين نتيجه رسيديم كه حديث هم به درد شبههء حكميه و هم موضوعيه مىخورد .
2 . دلالت فقه الحديث بر حجيت استصحاب : استدلال به اين صحيحه براى حجيت استصحاب از اين جمله شروع مىشود : و الّا فانّه على يقين . . .
كيفيت استدلال : از اين قرار است : كلمه الّا در اصل ان لا بوده كه نون ساكن در حرف لام كه از حروف يرملون است ادغام شده و به صورت كلمه واحده درآمده و كلمهء ان از ادوات شرط است كه نياز به فعل شرط و جزاء شرط دارند و لا اشاره به فعل شرط است ؛ يعنى و ان لم يستيقن انه قد نام و اما جزاء اين شرط كدام است ؟ در اين زمينه چهار قول وجود دارد :
1 . قول شيخ انصارى و آخوند خراسانى رحمهم اللّه آن است كه جزاء شرط محذوف است و جمله فانه على يقين من وضوئه علت آن جواب محذوف است كه قائم مقام فعل شرط شده و فاء در فانه همان فائى است كه بر سر علت در مىآيد و نمونههايى زيادى در آيات و روايات داريم كه جواب شرط حذف شده و اقيم العلة مقامه .
چند مثال : الف .
إِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنْكُمْ
جواب شرط عبارت بوده از :
فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً ) .
ب .
إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ
كه جواب شرط بوده : « فلا تعجب » يا « فلا بعد فيه » .
ج .
وَ إِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَتْ . . .
كه جواب شرط بوده : لا تحزن ) .
د .
وَ إِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى
كه جواب شرط بوده « فتتعب نفسك بلا حاجة » .