ص 199 س 19 - مسير رودخانهء مرغاب تقريبا با تجند از آن نقطهاى كه رود اخير با رود هرات مىپيوندد ، موازيست . هر دو اينها از كوههاى افغانستان از جانب شرقى ايران سرچشمه مىگيرند . رود مرغاب در قسمت اول مسير خويش بسوى مغرب جارى مىشود و آنگاه با زاويهء قائمه بسوى شمال مىگردد و سرانجام به واحهء مرو مىرسد و بلافاصله در ريگهاى بيابان در شمال مرو فرو مىرود . بين مرغاب و تجند در جانب مشرق ، بيابان شنزار بىآب و علف قراقوم قرار دارد كه پهناى آن 80 ميلست . كلاويخو و همراهانش كه از تجند در نزديك سرخس گذشتند ، بايستى به مرغاب در فاصلهء يكروز راه به مرو يا شايد يولتان
( Yuletan )
رسيده باشند : در زمان كلاويخو از شهر بزرگ مرو كه در زمان عباسيان بسيار مشهور بود ، بايستى هيچ بنايى نمانده باشد . اين شهر از نهب و ويرانى بسيار كه بدست تاتاران چنگيز خان در قرن سيزدهم ميلادى تحمل كرد به كلى ويران شد . براى توصيف بيابان ميان سرخس و مرو و آنسوى جيحون به كتاب « مناظرى از زندگى و آداب در ايران »
( Glimpses of Life and Manners in Persia )
تأليف ليدى شيل
( Lady Sheil )
چاپ 1856 ص 360 كه در آن سر ويليام تيلور
( Taylour )
مرحوم سفر خود را از تهران تا خيوه در 1842 شرح داده است ، نگاه كنيد .
ص 201 س 20 - در متن اصلى نوشته است
« Tagiguinia »
( به فصل اول ص 40 نگاه كنيد . ) يعنى سرزمين ايران در برابر توران .
ص 203 س 13 - شايد اين همان شبور خان باشد كه بين اندخود و بلخ قرار دارد .
رجوع كنيد به « سرزمينهاى خلافت شرقى » ص 426 . اين شهر در تاخت و تاز مغول سخت آسيب ديد و ويران شد .
ص 204 س 7 - ويرانههاى بلخ « مادر شهرها يا ام القراء » در نزديك آرامگاه مزار شريف كه به گمان تركمانان آرامگاه على ( ع ) خليفه ( و داماد پيغمبر ) است ديده مىشود .
اما در واقع على ( ع ) در كوفهء بين النهرين به خاك سپرده شده است . به كتاب « سياحت در آسياى ميانه »
( Travels in Central Asia )
تأليف وامبرى
( Vambery )
ص 232 نگاه كنيد .
ص 204 س 23 - ايرانيان جيحون را آمويا يا آمويه مىخوانند . نام يونانى
Oxus
از نام قسمت علياى اين رودخانه كه وخش است گرفته شده آب آمو يا آمو دريا عموما به جيحون اطلاق مىشود كه بمعنى رودخانه است . مسئلهء اينكه در قرون وسطى جيحون به درياى خزر مىريخته است يا هيچگاه نمىريخته ، امريست قابل بحث و تحقيق . جيحون