در ساختن وزن فعيل و فعيعل ، حروف زائد مخلّ با اين بناء ، به ترتيب اهميت حذف مىشود ، مثل سفرجل كه مىشود سفيرج .
در تصغير و جمع مكسر مىتوان عوض از محذوف ، ياء ساكنه قبل از حرف آخر اضافه نمود مثل سفرجل كه مىشود سفاريج و سفيريج .
هراسم جمع مكسّر و يا مصغّرى كه بر خلاف قواعد مذكور باشد ، سماعى است .
حرف بعد از ياء تصغير ، چنانچه آخرين حرف باشد ، به حسب عوامل حركت اعرابى مىگيرد و اگر حرف آخر نباشد ، مكسور مىشود ، مانند قربطيس . در پنج مورد نيز مفتوح مىشود .
در نه مورد ، حرف و يا كلمهاى كه ملحق به يك اسم است ، جدا و مستقل فرض شده و تصغير قبل از آن ، واقع مىشود :
1 - الف ممدودهء تانيث حمراء و حميراء .
2 - تاء تأنيث ، سفرجلة و سفيرجة .
3 - ياء نسبت ، عبقرىّ و عبيقرىّ
4 - مضاف اليه ، عبد اللّه و عبيد اللّه .
5 - مركب مزجى ، بعلبك و بعيلبك .
6 - الف و نون زائدتان بعد از حرف چهارم و بالاتر ، زعفران و زعيفران .
7 - علامت تثنيه ، جدران و جديران .
8 - علامت جمع سالم ، ظريفون و ظريّفون .
9 - الف مقصورهء تأنيث در چهارم كلمه ، حبلى و حبيلى .
در غير از موارد فوق ، داخل در تصغير خواهد بود .
در دو مورد ، حرف دوم كلمه در تصغير و جمع مكسّر ، به اصل خود برمىگردد :
1 - اگر حرف لين و منقلب از آن باشد ، قيمة و قويمة
2 - اگر حرف لين و منقلب از حرف صحيح غير همزه و يا منقلب از همزهء غير تالى همزه باشد ، دينار و دنينير .
در سه مورد قلب به واو مىشود :
1 - اگر حرف لين منقلب از همزه و تالى آن باشد ، آدم و اويدم .
2 - اگر الف زائده باشد ، ضارب و ضويرب