براى حرف بعد از ياء تصغير در حالى كه قبل از علامت تأنيث و يا مدّهء تأنيث ( الف تأنيث ) باشد ، فتحه واجب شده است ( مثل فطيمة كه حرف ميم مفتوح است ) .
839
كذاك ما مدّة افعال سبق * او مدّ سكران و ما به التحق
متعلق به محذوف خبر مقدم ، كاف حرف خطاب ، موصول ، مبتداى مؤخر ، مفعول مقدم ، مضاف اليه ، فعل و فاعل جمله صله ، عطف به مدّة ، مضاف اليه ، موصول عطف به سكران ، متعلق به بعد ، فعل و فاعل جمله صله .
همچنين است ، آن حرفى كه مدّهء وزن افعال ( يعنى الف ) را سبقت گرفته است ( يعنى عين الفعل كه قبل از الف است مانند ميم در أجيمال ) و يا مدّ سكران ( كه حرف راء قبل از آن است ) و مدّ آنچه كه به سكران ملحق شده است ( سكيران و عثيمان ) .
840
و الف التّانيث حيث مدّا * و تاؤه منفصلين عدّا
استيناف ، مبتدا ، مضاف اليه ، ظرف متعلق به محذوف حال براى مبتدا و يا ضمير مستتر در خبر ، ماضى مجهول و نايب فاعل و الف اطلاق جمله مضاف اليه ، عطف به مبتدا ، ضمير مذكر غايب مضاف اليه ، مفعول دوم مقدم ، ماضى مجهول و نايب فاعل جمله خبر .
الف تأنيث در جائى كه ممدود شود و تاء تأنيث ، دو حرف جدا از كلمه فرض شدهاند ( يعنى در تصغير حذف نمىشوند ، قرفصاء و قريفصاء ) .
841
كذا المزيد اخرا للنّسب * و عجز المضاف و المركّب
خبر مقدم ، مبتداى مؤخر ، منصوب بنزع خافض ، متعلق به مبتدا ، عطف به مبتدا ، مضاف اليه ، عطف به المضاف .
همچنين است ياء مشدّدهء زياد شده در آخر اسم براى نسبت ( عبقرى و عبيقرىّ ) و جزء دوم مضاف ( يعنى در مركّب اضافى مانند امرؤ القيس و اميرىء القيس ) و مركب مزجى