را حذف كرده است .
ب - اعنات وآن التزام به رعايت حروف قبل از حرف روى يا رديف است .
با توجّه به اين كه اين گونه ملاحظهاى در سجع لازم نيست . مانند فرمودهء خداوند متعال : « فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلا تَقْهَرْ وَأَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ » « 15 » كه در كلمهء تقهر وتنهر رعايت روى ورديف شده است وسخن علي ( ع ) در ستايش پيامبر ( ص ) كه فرموده است :
بلغ عن ربّه معذّرا ونصح لامّته منذّرا « از جانب پروردگارش به مقام عذر پذيرى وبخشودگى رسيده بود ودر بارهء امّتش بيش از حدّ خيرخواه بود » . در اين جمله ميان معذّر ومنذّر رعايت روى ورديف شده است .
ج - محاسن سخن به سبب شروط در تركيب باشد ،
بدينسان كه تركيب بايد معتدل باشد ، زيرا بعضي از تركيبها در نهايت ناخوشايندى است مانند قول شاعر كه گفته است :
وقبر حرب بمكان قفر * وليس قرب قبر حرب قبر « 16 »
در اين بيت سه بار كلمه قبر تكرار شده است وبا كلمه حرب وقفر ناخوشايندى وسنگينى ايجاد كرده است .
گاهى ناخوشايندى وسنگينى سبكتر وكمتر است به طورى كه به سنگينى نوع اوّل نيست ولى به هر حال براي شنونده سنگين وناخوشايند است مانند شعر أبى تمام كه گفته است :
كريم متى امدحه امدحه والورى * جميعا ومهما لمته لمته وحدى « 17 »
كلمه امدحه ولمته هر كدام يك بار تكرار شده ودر عبارت سنگينى
هامش
( 15 ) سورهء ضحى ( 93 ) : آية ( 8 و 9 ) : يتيم را هرگز ميازار وفقير سائل را هيچ از درت به زجر مران .
( 16 ) قبر حرب در مكان خشك وبىآب وعلفى است ونزديك قبر حرب قبرى نيست
( 17 ) آن شخص بخشندهاى است كه هر گاه أو را بستايم همهء مردم در ستودن أو با من همراهند وهر گاه أو را سرزنش كنم در اين سرزنش تنهايم .