3 - اعتقادي مطابق با واقع نداشته باشد وآماده پذيرفتن هيچ يك از مناصب ديني نباشد .
4 - اعتقادي مطابق با واقع نداشته باشد وآمادهء پذيرفتن مناصب ديني باشد .
5 - بعضي از اعتقاداتش مطابق با واقع وبعضي از آنها با واقع مطابق نباشد وآمادهء پذيرفتن مناصب ديني نباشد .
6 - بعضي از اعتقاداتش مطابق با واقع وبعضي از آنها با واقع مطابق نباشد وآمادهء پذيرفتن مناصب ، ديني باشد .
از اقسام شش گانهء فوق ، قسم اوّل از أوصاف دو مرد مورد بحث خارج است ، قسم دوّم وچهارم وششم در شأن دو مرد مذكور است .
اوّلين مرد ( از دو مرد مورد بحث امام در اين خطبه ) جز منصب قضاوت ديگر مناصب را مىپذيرد . ومرد دوّم مورد بحث منصب قضاوت را هم مىپذيرد .
امام ( ع ) در نكوهش اين دو مرد مبالغه كرده وآنها را به جهل وضلالت نسبت داده است هر چند بعضي از اعتقادات آنها حقّ باشد ، براي آن كه مقدار دانشى كه دارند در برابر جهلشان ناچيز است چه رسد كه فضيلتى براي آنها محسوب شود وبه گمراهى انداختن وانتشار باطل در آنها بيشتر است .
قسم سوّم وپنجم در زمرهء كساني هستند كه امام ( ع ) از آنها بيزارى جسته وبه خدا پناه برده است وآنها را در پايان كلامش با وصف اين كه زندگيشان در جهل ومرگشان در گمراهى است نكوهش كرده است .
خدا به حق داناتر است .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 634
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٦٣٤