را در شكل ظاهري مىبينند نه در صورت كامل حقيقي كه همان كمال علم واخلاق است .
6 - روزگار مىگذراند در حالي كه به فكر زياد كردن چيزى است كه كمش براي أو از زيادش بهتر است . كلمهء « جمع » در عبارت امام ( ع ) به دو صورت با تنوين وبدون تنوين روايت شده است . در صورتي كه با تنوين قرائت شود جملهء بعد آن به صورت صفت وكلمهء جمع كه مصدر است به جاى اسم مفعول است ( يعنى مجموع ) به كار رفته است . احتمال ديگر اين كه مقصود از كلمهء جمع معناى مصدري باشد .
ودر صورتي كه بدون تنوين وبه صورت اضافه قرائت شده باشد به چند صورت قابل فرض است . بنا به قولي « ما » كه مضافاليه جمع است در تمام كردن معنى نيازمند كلمهء ديگرى است كه معناى « ما » را داشته باشد تا « ما » ى اوّل را مضاف و « ما » ى دوّم را مبتدأ قرار دهيم وتقدير كلام چنين خواهد بود ، من جمع ما الّذى قلّ منه خير ممّا كثر ولى چون اظهار « ما » ى دوّم شبيه تكرار بوده وموجب سستى كلام مىشده از كلام حذف شده است وهمان « ما » ى اوّل معناى « ما » ى دوّم را افاده مىكند .
بنا به قولي : كلمهء مقدّر محذوف « ان » بوده است ، مانند ضرب المثل عرب كه مىگويد : تسمع بالمعيدى خير من أن تراه ، « وصفت معيدى بشنوى بهتر است كه خود أو را ببينى » . مطابق اين قول تقدير كلام چنين خواهد بود : من جمع ما ان قلّ منه خير ممّا كثر ومقصود از تكثير استكثار است ، بدين توضيح كه فرد مورد خشم خدا از آغاز عمر شبهات وآراى باطل را جمع آورى مىكند كه به يقين اندك آن از بسيارش بهتر است وباطل آن از صحيحش بيشتر .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 627
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٦٢٧