همچنين مصيبتهاى آينده موجب تذكر نفساني وتوجه أو به محضر حضرت حق مىشود وتكرار تذكر بلا ومحنتهاى دنيا ذهن انسان را به آخرت معطوف مىدارد ومتوجه مىشود كه دنيا خانهء ناپايدار وآخرت خانهء پايدار است مانند يادآورى قصّهء أصحاب فيل ومانند سخن حق متعال كه در بارهء فرعون فرموده است : فَقالَ أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَكالَ الْآخِرَةِ وَالْأُولى إِنَّ فِي ذلِكَ لَعِبْرَةً لِمَنْ يَخْشى « 55 » ومانند اين گفتهء حق تعالى :
وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ
.
چنان كه گفتيم عبرت از مصائب حاصل مىشود وگاهى عبرت در هر چيزى كه مفيد پند گرفتن باشد به كار مىرود گر چه امر خوشايندى باشد ، مانند قول خداوند تعالى :
وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِها
« 56 » . ومانند اين كلام حق متعال :
قَدْ كانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتا فِئَةٌ تُقاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرى كافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ
« 57 » خداوند سبحان يارى مؤمنان را با جمعيّت كمشان وخوارى وشكست مشركان را با وجود كثرتشان واين كه جمعيّت مؤمنان را دو برابر كرد مثلي براي عبرت آورده است زيرا ذهن از نعمت خداوند در رابطه با پيروزى به اين انتقال مىيابد كه ، أو خداى مطلق وسزاوار پرستش ، ودر قدرت يگانه است ، بر هر كه بخواهد رحمت وجود مىبخشد وتمام وجود از ناحيهء أو افاضه مىشود .
هامش
( 55 ) سورهء نازعات ( 79 ) : آيهء ( 24 ) : أو گفت من پروردگار بلند مرتبهء شما هستم خداوند أو را به عذاب دنيا وآخرت گرفتار كرد ، به حقيقت اين عبرتي است براي كسى كه بترسد .
( 56 ) سورهء مؤمنون ( 23 ) : آيهء ( 21 ) : براي شما در چهار پايان عبرتي است شما را از آنچه در شكم دارند سيراب مىكنيم .
( 57 ) سورهء آل عمران ( 3 ) : آيهء ( 13 ) : گروهى در راه خدا پيكار مىكنند ودستهاى ديگر كافرند در ظاهر مانند هم مىباشند ولى خداوند كساني را كه بخواهد با يارى خود پيروز مىگرداند اين براي صاحبان بصيرت عبرت است .