دريابد ورحمت رباني به وى رو نمايد واز خواب غفلت سر بردارد خود را در زندان طبيعت مىبيند كه زنجيرها وغلها أو را در برگرفتهاند وجهنّم را مىبيند كه بر دو طرف صراط مستقيم برافروخته شده اين جا از گفتهء خدا يادش مىآيد : قالَ اهْبِطا مِنْها جَمِيعاً بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَلا يَشْقى وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ « 67 » . در اين حالت ناگزير بر چنين آيندهاى فرياد برآورد واز حسرت وپشيمانى دست بر دست بزند واز غضبى كه از جانب خدا متوجّهش شده هراسناك باشد زيرا در نافرمانى از خدا افراط كرده است .
( 1734 - 1724 ) مقصود از اين جملهء امام ( ع ) : ثمّ بسط اللّه في توبته ولقّاه كلمة ورحمته ، اين است كه در وجود خداوندى نه بخلى است ونه منعى . پس نقصى كه وجود دارد از ناحيهء قابل ( انسان ) وعدم استعداد اوست ، زيرا هر گاه نفس براي درك رحمت حق آماده شود عنايت الهى أو را در مىيابد واز ورطهء هلاك ابدى نجات مىبخشد ودر برابر إبليس وسپاهيانش ياريش مىدهد وبه زشتى افعالى كه شيطان أو را به آنها دعوت مىكند بينايش مىسازد . با اين تأييدات الهى در برابر إبليس وجنودش مقاومت مىكند ومواظب فريب وحيلهء شيطانى خواهد بود اين است معناى تضرّع وتوبهء به سوى خدا .
معناى كلمهء رحمتي كه خداوند به آدم تلقّى كرد اين است كه فيوضات الهى ، آنچه را كه سبب گمراهى مىشود از انسان برطرف مىكند وهمين رفع مانع وسيلهء در نيفتادن انسان به گودالهاى هلاكت مىشود وتوجّه أو را از بهشت كم ارزش به قبلهء حقيقي برمىگرداند ولحظه به لحظه به وسيلهء فرشتگان مدد مىشود وأو را به درجات عالي بهشت بالا مىبرد .
Footnote
( 67 ) طه ( 20 ) : آيهء ( 123 ) : اى فرزندان آدم از جانب من براي شما هدايت كنندهاى مىآيد ، آن كه از هدايت من پيروى كند گمراه وبدبخت نمىشود وآن كه از ياد من روگرداند زندگى بر أو سخت مىشود ودر روز قيامت كور محشورش مىكنيم .