خدا بپرهيز . و هيچ نيرو و توانى جز به خدا نيست . . . »
- در پايان امام سجاد عليه السلام مىفرمايد :
« فهذه خمسون حقا محيطا بك ، لا تخرج منها في حال من الأحوال يجب عليك رعايتها و العمل في تأديتها ، و الاستعانة باللّه جلّ ثناؤه على ذلك ، و لا حول و لا قوة إلا باللّه ، و الحمد للّه رب العالمين . . . »
« اين بود ، پنجاه حقّى كه بر عهدهء تو نهاده است كه در هيچ حال نمىتوانى از آنها شانه خالى كنى ، رعايت و انجام آنها بر تو لازم است و بايد از خداوند بزرگ بر اداى اين حقوق كمك و يارى بطلبى كه هيچ نيرو و توانى جز به خدا نيست و سپاس از آن پروردگار جهانيان است . . . »
( 1 ) دين مقدس اسلام اهل ذمه يعنى يهود و نصارايى را كه در ذمهء اسلام وارد شدهاند ، رعايت فرموده است زيرا با ايشان همان رفتار را مىكند كه با مسلمانان در برخوردارى از آزادى و رفاه و ايمنى و آسايش و آرامش دارد و امام عليه السلام حقوقى را براى ايشان به شرح زير اعلام فرموده است :
1 - دربارهء ايشان احكام و قوانينى را كه خداوند مقرّر فرموده است ، پذيرا باشد .
2 - حقوقى را كه خداوند براى آنان قرار داده است ادا نمايد .
3 - مطابق دستور قرآن مجيد دربارهء ايشان حكم كند .
4 - ستم كردن بر ايشان حرام است و ظلم و تجاوز به ناحق بر ايشان روا نيست .
در اينجا سخن ما دربارهء « رسالة الحقوق » امام عليه السلام پايان مىپذيرد كتابى كه با همهء اختصارش از پربارترين كتابهاى اسلامى است و راه و روشهاى زندگى براى خوشبختى و اصلاح امور مسلمانان در آن آمده است .
حياة الإمام زين العابدين ( ع ) ( تحليلى از زندگانى امام سجاد ع ) ( فارسي ) — صفحة 486
مساهمون: الشيخ باقر شريف القرشي
ص٤٨٦