در حال تغيير و دگرگونى و سرانجام دستخوش فنا و زوالند . . . اين امور هستند كه امام عليه السّلام را از غير خدا به دور ساختهاند .
( 1 ) ثانيا - صحيفهء امام بيانگر كمال معرفت و ايمان عميق آن حضرت نسبت به خداى متعال است و اين حالت ناشى از احساسات و يا تقليد از ديگرى نيست بلكه بر اساس علم و آگاهى استوار مىباشد . امام عليه السّلام در صحيفهء خود بسيارى از مباحث كلامى را مطرح كرده است كه دانشمندان علم كلام و فلاسفهء اسلامى در كتابهاى خود آنچه راجع به واجب الوجود نوشتهاند از آن حضرت استفاده كردهاند ، و اينك به قسمتى از دعاى آن بزرگوار كه بر عظمت خالق دانا اشاره دارد ، گوش فرا مىدهيم :
« الحمد للّه الأوّل بلا أوّل كان قبله ، و الأخر بلا آخر يكون بعده ، الّذي قصرت عن رؤيته ابصار النّاظرين ، و عجزت عن نعته اوهام الواصفين . . . ابتدع بقدرته الخلق ابتداعا ، و اخترعهم على مشيّته اختراعا . . . » « 1 »
« همهء سپاسها از آن خداوندى است كه او مبدأ و سرآغاز جهان هستى است و براى ذات مقدس او آغازى نيست ، خداوندى كه پايان همه چيز به او منتهى مىشود ولى او را نهايتى نيست ، خداوندى كه چشمان بينندگان از ديدن او قاصر و انديشه و اوهام توصيفكنندگان از بيان صفاتش ناتوانند ، خداوندى كه جهان هستى را از مرحلهء عدم به وجود آورد و بدون هيچ سابقهاى با خواست و ارادهء خويش آنها را آفريد . . . »
اين جهاتى كه امام عليه السّلام دربارهء آفريدگار بزرگ بيان كرده ، از مهمترين مباحث كلامى است :
الف - سرآغاز و مبدئى كه او را آغازى نيست .
هامش
( 1 ) بخشى از دعاى اول صحيفه .