هداية الضالين ( يا هداية المضلين ) تا توانسته ناسزا نثار جروم كرده است . شاهدى كه بر عدم آگاهى وى از نسخ عبرى وجود دارد اين است كه خود وى مىنويسد : « نهايت آن كه چون امروز اصل كتب عبرى در ميان نيست كه كسى بعد از مقابله معلوم كند كه در اين كتبى كه امروز يهود و نصارا دارند يك كلمه از آن كتب اصل نيست ، زيرا كه تورات و ساير كتبى كه يهود در اين زمان دارند ، همه بر قالبزدهء « 1 » فرنگى است كه هرچه خواستهاند در آنها بر قالب زدهاند يا سواد آنهاست كه از روى ترجمهء جرانيم قالبزدهء فرنگ برداشتهاند ؛ مطلب آن كه امروز نصارا قالب زنان كتب يهودند و يهود كتب خود را از نزد آنها از فرنگ بايد تحصيل كنند و اين از جهت آن شد كه چون در وقتى كه قسطنطين ملعون و ساير پادشاهان كفّار تابعان دين چنينى كه مىگويند كه دين حضرت عيسى است گشتند ، تسلط به يهود و نصارايى كه بر حق بودند بهم رسانيدند از براى آنكه در باب دين اختراعى كه از براى خود اختيار كرده بودند سرزنش به ايشان نكنند ، پس در بعضى جاها به تعدّى و شمشير و بعضى جاها به پول همهء كتب حق كه يهود و نصارا داشتند به مرور زمان بدست آورده بر طرف نمودند ، به مرتبهاى كه تا امروز آن دستور در ميان ايشان مستمر مانده است . . . » پس از آن به قضيهء تفتيش عقائد مىپردازد كه در جاى ديگرى از اين مقدمه به آن پرداختيم . بدين ترتيب از آنجا كه وى شاهد آن بوده است كه همهء نسخههاى موجود كتاب مقدس از فرنگ آمده و ربطى به يهوديان ندارد و آنها نيز كتاب مقدس مورد نياز خود را از اروپاييها مىگيرند ، تصور كرده است كه كهنترين متن ، همان ترجمهء جروم است . اكنون ما آگاهيم كه نسخههاى عبرى بر اساس همان متنى كه در اختيار جروم بوده در دسترس است و جز در مواردى اندك ، جروم در اصل كتاب مقدس دستى نبرده است . طبعا تحريفى كه در كار بوده بايد مربوط به عواملى پيش از وى باشد .
فليپ پادرى و رديهء على قلى بر وى
اندكى قبل از زمانى كه على قلى به اسلام بگرود ، كتابى به عربى در نقد اسلام منتشر شده است . على قلى ، نام مؤلف را فليپ پادرى عنوان كرده و در چند مورد گوشزد كرده است كه آن كتاب در نقد بر ردى است كه سيد احمد علوى داماد ميرداماد ، بر مسيحيت نوشته است .
گويا على قلى كتاب سيد احمد را كه نامش مصقل صفاست و در اصل بر رد كتابى ديگر بوده نديده است . وى در موارد مختلفى ، مطالبى از اين كتاب نقل و سپس نقد كرده است . از جمله دربارهء آن مىنويسد : و از آن جمله فليپ پادرى نامى در ردى كه به دين اسلام به زبان لاتين نوشته در ميان نصارا منتشر كرده است از براى آنكه نصارا رسالهء او را مطالعه كرده بر
هامش
( 1 ) . در برخى موارد به نظر مىرسد كه مقصود از قالب زدن چاپ باشد .