نويسنده در تقسيمبندى شيعيان به روشنى گرايش زيدى خود را نشان مىدهد . « 1 » شكلگيرى شيعه به معناى كلامى آن را پس از شهادت امام حسين عليه السّلام مىداند . « 2 » وى مدعى است كه شيعيانى كه با معتزليان آمد و شدى نداشتند ، در جرگه اهل تشبيه درآمدند . « 3 » او نيز همانند بسيارى از ملل و نحلنگاران ، قول به تجسيم و تشبيه را به هشام نسبت مىدهد . « 4 » از مجموعهء نگاه نويسنده اين به دست مىآيد كه دشمنى وى با شيعيان غيرزيدى از دشمنى ملل و نحلنگارانى نظير بغدادى و اسفراينى كمتر نيست .
3 . آسيبشناسى آثار فرقهشناسى
از بهرهگيرى و استناد به منابعى كه در دانش فرقهشناسى مطرح است گريزى نيست ، البته ، بايد به اين مسئله توجه داشت كه ما در مواجهه با چنين آثارى با آسيبها و مشكلاتى روبهرو هستيم . به گوشههايى از گزارشها و تحليلهاى جانبدارانه اين منابع دربارهء باورهاى شيعه و دستههاى مختلف شيعى اشاره شد .
بحث و بررسى همهجانبه دربارهء روشها و نگاههاى فرقهاى و ويژگى گزارشهاى صاحبان هريك از اين آثار ، دربارهء تاريخ و عقايد مذاهب مختلف در رسالت اين نوشتار نيست . با اينحال به خاطر اهميت موضوع چارهاى جز روشن كردن برخى از آسيبهاى اين آثار نيست . در مجموع مىتوان آشفتگى در گزارشهاى اين آثار از تاريخ و عقايد فرق را كه موجب اختلاف در تحليل پژوهشگران بعدى نيز شده است ، در چهار عامل جستوجو كرد :
1 . عدم وضوح منابع و مآخذ گزارشها ؛
هامش
( 1 ) . نك : المنية و الامال ، ص 92 - 97 .
( 2 ) . همان ، ص 81 - 82 .
( 3 ) . همان ، ص 19 .
( 4 ) . همان ، ص 111 .