نوشتار و توان علمى صاحب آن نيست و فقط بهطور اجمال عوامل پيدايى اين موضوع را پى مىگيريم .
پژوهشگران دربارهء زمينهها و عوامل پيدايش غلات به عوامل چندى اشاره كردهاند . البته نمىتوان نقش همه اين عوامل را در بروز پديده غلو در ميان شيعيان امامى و يا منسوبان به تشيع يكسان دانست . چرا كه بدون ترديد طرح ديدگاههاى غلوآميز از طرف افراد و گروههاى مختلف و با انگيزهها و زمينههاى روحى ، عاطفى ، نفسانى ، سياسى و فكرى متفاوتى مطرح شده است : بههرحال مجموع عواملى كه بدان اشاره شده و روايات شيعى نيز بر پارهاى از آنها گواهى دارد عبارتند از :
1 - حب افراطى نسبت به اهل بيت و امامان شيعى به همراه جهل به مقام و منزلت واقعى آنان ، اين عامل در ميان توده مردم از همه بيشتر است و اكنون نيز به گونههاى مختلفى استمرار دارد . نيمنگاهى به كتاب جامعه در ايران امروز و ديگر جوامع شيعى و سخنان و حركات جاهلانه و شايد متعمدانه برخى از وعاظ و مداحان ، و اظهارات و تظاهرات نامتعارف و مبتذل آنها ما را از مطالعه تاريخ گذشته بىنياز خواهد كرد . به ويژه اينكه اگر متوجه شويم كه برخى از جريانها و قدرتهاى سياسى نيز براى اهداف خود به چنين پديدهاى دامن مىزنند .
2 - عكسالعمل عاطفى نسبت به احساس كوتاهى و تقصير دربارهء اهل بيت ، به ويژه امام على عليه السّلام ، و قصد تلافى آن به وسيله سخنان و ديدگاههاى غلوآميز به ويژه از طرف كوفيان .
3 - رسوبها و رسوم اجتماعى و مذهبى به جا مانده از اقوام و فرهنگهاى گذشته :
4 - ساختار اجتماعى و فكرى كوفيان و زمينه بيشتر تاثيرپذيرى آنان از فرهنگهاى غيراسلامى .
خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى ) — صفحة 284
مساهمون: على آقا نورى
ص٢٨٤