مقوّمات و مشتركات ديدگاههاى شيعه به حساب آمده است . « 1 » قابل توجه اينكه برخى از نويسندگان معاصر شيعه علاوه بر اعتقاد به تنصيص پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بر امامت حضرت على عليه السّلام ، باور به منصوص بودن امامت فرزندانش را نيز به نام و ويژگىهاى آنها ، از ويژگىهاى اصلى شيعه مىدانند . به نظر مىرسد كه اين ويژگىها با توجه به فراز ديگر از سخن اين نويسنده ، كه پذيرش نص و وصايت امامت على عليه السّلام را جوهره و ركن قوامبخش شيعهگرى مىداند ، منطبق بر تشيّع اثناعشرى باشد و نه تشيّع به معناى مطلق آن . « 2 »
از مجموعه تعاريفى كه تاكنون گزارش كرديم ، دشوارى و چه بسا عدم امكان تعريف مشخص و روشنى از « شيعه » و « تشيّع » و مصاديق آن ، به خوبى آشكار است ؛ چرا كه :
1 . در برخى از آنها ، تنها از مشايعت و پيروى امام على عليه السّلام و يا تنها اعتقاد به برترى او بر ديگر اصحاب ( بنا بر برخى از گزارشها ، تنها تقدّم او بر عثمان ) سخن به ميان آمده است .
2 . در برخى از تعابير ، علاوه بر اعتقاد به برترى ، باور به امامت وى نيز نهفته است .
3 . در تعابير بعدى ، اعتقاد به امامت وى برپايهء نص و تصريح پيامبر صلّى اللّه عليه و آله استوار شده است .
4 . قيد اعتقاد به امامت فرزندان وى نيز در تعاريف بعدى ملاحظه مىشود .
5 . برخى نيز قيد اعتقاد به امامت منصوص ( از طرف خدا و رسول ) براى فرزندان مشخص شدهء وى ( ائمه اثنى عشر ) را نيز افزودهاند .
هامش
( 1 ) . شهرستانى ، همان ، ج 1 ، ص 131 ؛ فريد وجدى ، دائرة المعارف القرن العشرين ، ج 5 ، ص 424 و فالح ، عامر ، معجم الفاظ العقيده ، ص 234 .
( 2 ) . نك : سبحانى ، همان ، ج 6 ، ص 8 - 9 .