تاريخنامهء طبرى گزارشهايى وجود دارد كه براى پرهيز از اطالهء كلام از نقل آنها خوددارى مىكنيم ولى به هنگام مقايسهء بين مقتلهاى فارسى ناگزير از ذكر موارد اختلافى خواهيم بود .
نكتهاى كه در اينجا يادآورى آن لازم به نظر مىرسد اين است كه در ترجمهء بلعمى از تاريخ طبرى ، به موارد بى شمارى برمىخوريم كه با ترجمهء ديگران تفاوت بسيار دارد « 1 » به چند دليل :
1 - حذف اسامى راويان و اسناد پياپى آنها .
2 - پرهيز از نقل روايات تكرارى و بسنده كردن به يك روايت كه از نظر بلعمى مرجّح بوده است .
3 - تكميل روايات ناقص موجود در تاريخ طبرى با مراجعه به مآخذ معتبر تاريخى و روايى .
بنابراين تاريخنامهء طبرى ترجمهء بلعمى را مىتوان در برخى موارد به عنوان يك مأخذ مستقلّى تاريخى و روايى و جدا از رابطهاى كه كلّاً با تاريخ طبرى دارد ، مورد ملاحظه قرار داد و به آن استناد جست ، زيرا حاوى مطالبى است كه گاه با مطالب موجود در متن عربى تاريخ طبرى تفاوت آشكار دارد و اين گونه مطالب است كه ترجمهء بلعمى را به عنوان يك مأخذ معتبر و مستند مطرح مىسازد .
قرائت مؤلف و مترجم تاريخ طبرى از فرهنگ عاشورا ، مبتنى بر نگرش تاريخى است و رواياتى كه به آنها استناد جستهاند ، از كتب معتبر اهل سنت و راويان سنىّ مذهب است ، به همين دليل برخى مطالب آنها با روايات مورد استناد مؤلفان شيعى متفاوت و گاه معارض مىباشد . گرچه برخى از كتبى كه در سه دهه اخير نوشته شدهاند ، بر اقوال اهل سنت پاى فشردهاند .
2 . كلّياتى دربارهء ترجمهء فارسى الفتوح ابن اعثم كوفى
ابو محمّد احمد بن على اعثم كوفى ( متوفّاى 314 ه ق ) محدّث ، مورّخ و شاعر بزرگ شيعى در سدههاى سوم و چهارم هجرى است كه اثر گرانسنگ او در زمينهء تاريخ قديم عرب و اسلام ، از زمان رحلت نبىِّ گرامى اسلام تا زمان خلافت هارون الرّشيد خليفهء مقتدر عبّاسى ( متوفّاى
هامش
( 1 ) . تاريخ طبرى ، ترجمهء ابوالقاسم پاينده ، دورهء پانزده جلدى ، چاپ دوم .