خيبر و فدك
به جز يهوديانى كه در مدينه زندگى مىكردند ، شمارى يهودى در منطقهء خيبر در فاصله 165 كيلومترى شمال مدينه زندگى مىكردند . اين جماعت در تعدادى قلعه زندگى مىكردند و براى زراعت به بيرون از قلعهها مىآمدند . منطقهء خَيبر به لحاظ زراعى منطقهاى حاصلخيز ، با آب و آبادانى فراوان و از بهترين مناطق حجاز بوده است .
بيشترين محصول آن خرما بوده و وفور اين محصول تا اندازهاى بود كه بردن خرما به خيبر مورد طعنه بوده است . « 1 » مركز فعلى منطقهء خيبر شهر « الشُرَيْف » است . « 2 »
يهوديان خيبر پس از ماجراى بنى نضير و بنىقريظه ، به شمارى از سران يهودى مانند سلّامبن ابىالحقيق و حُيَى بن اخطب پناه داده بودند ، به توطئه بر ضد پيامبر صلى الله عليه و آله مىپرداختند . به همين دليل ، در محرم سال هفتم هجرى مورد هجوم سپاه اسلام قرار گرفتند . در اين حملات ، قلعههاى يهودى مانند قلعهء ناعم ، قموص و . . . يكى پس از ديگرى سقوط كرد و به دست مسلمانان افتاد . در يكى از همين قلعهها است كه مرحب يهودى به دست امام على عليه السلام به قتل مىرسد . يكى از قلعهها در حصار ماند و از رسول خدا صلى الله عليه و آله خواستند كه اگر مال و جانشان محفوظ باشد ، هر شرطى را مىپذيرند .
مردم فدك نيز كه در فاصله چندكيلومترى در شرق خيبر و در واقع نزديكتر به مدينه بودند ، همين آمادگى را اعلام كردند . بدين ترتيب فدك بدون جنگ به پيامبر صلى الله عليه و آله واگذار شد . اين قبيل اموال به لحاظ فقهى ، اختيار كاملش در دست پيامبر بود كه آن حضرت آن را به فاطمهء زهرا عليها السلام بخشيد ؛ اما همان گونه كه معروف است پس از رحلت پيامبر ، فدك به تصرف حكومت وقت درآمد . در حال حاضر به جاى فدك شهرى آباد و پررونق با نام الحائط قرار دارد . « 3 »
هامش
( 1 ) مثل بردن زيره به كرمان .
( 2 ) نك : معجم المعالم الجغرافيه فىالسيرة النبويه ، ص 118 . ميان مدينه و الشريف 163 كيلومتر فاصله است .
( 3 ) در اين باره بنگريد به : مدينهشناسى ، ج 2 ، بخش مربوط به نبرد خيبر ؛ و نيز مقالهء فدك نماد مظلوميت اهل بيت از محمدتقى رهبر ، در مجلهء « ميقات حج » ، ش 34 ، زمستان 79 ، ص 183 - 158