مسأله 4 - در قصاص عضو علاوه بر آنچه گذشت شرط ديگرى هست و آن اين است كه جانى و مجنى عليه از نظر سلامتى و ناسلامتى عضو مساوى باشند و يا از جانى پايينتر باشد ، و اما اينكه منظور از سلامتى عضو ، سلامتى از چه چيزهايى است بيانش خواهد آمد انشا الله و نيز شرطى ديگر هست و آن اينكه عضو جانى و مجنى عليه هر دو اصلى و يا هر دو اضافى باشد و از اين جهت هر دو مساوى باشند و همچنين از نظر محل نيز برابر باشند كه بيانش خواهد آمد انشا الله ، بنابراين اگر كسى دست شل و بىحركت شخصى را قطع كند دست صحيح و سالم او را به قصاص قطع نمىكنند هر چند كه جانى در اختيار او قرار بدهد ، ولى صاحب دست شل اگر دست سالم كسى را قطع كند دست شل او را قطع مىكنند ، بله اگر اهل خبره حكم كنند كه اگر دست شل جانى قطع شود زخم آن سرايت نموده او را از پاى در مىآورد بايد ديه بگيرند و از قصاص صرف نظر كنند بلكه اگر ترس سرايت هم باشد همينطور است .
مسأله 5 - منظور از شلى خشكيدن است به طورى كه ديگر به فرمان نباشد كار خود را نتواند انجام دهد هر چند كه حس و حركت غيراختيارى داشته و تشخيص اينكه آيا دست فلانى شل هست يا شلى در آن صادق نيست با عرف است همچنان كه تشخيص همه موضوعاتى كه شارع بر آنها حكمىدارد با عرف است ، حال اگر جانى دستى را قطع كند كه چند انگشت از آن شل شده آيا مىتواند دست جانى را كه سالم است به قصاص قطع كند يا نه ؟ محل ترديد است لكن تساوى در ضعف و قوت معتبر نيست ، و اگر جانى دستى ضعيف و ناتوان را قطع كند دست قوى پنجهاش در قصاص قطع مىشود و نيز دست سالم جانى در قطع دستى برصى و مجروح قطع مىشود .
مسأله 6 - در محل قصاص نيز تساوى معتبر است به اين معنى كه اگر جانى دست راست كسى را قطع كرده دست راست خودش قطع مىشود ، البته اگر دست راست داشته باشد و گرنه دست چپش را قطع مىكنند ، و اما اگر جانى اصلًا دست نداشته باشد طبق روايتى كه مورد عمل اصحاب واقع شده پاى او قطع مىشود و در عمل به اين روايت اشكالى به نظر نمىرسد ، چيزى كه هست اين سؤال پيش مىآيد كه اگر جانى دست راست كسى را قطع كند ، آيا هنگام قصاص حتماً پاى راست او را قطع مىكند و اگر دست چپش را قطع كرده پاى چپش را و آيا پاى راست و چپش با هم برابرند ؟ دو وجه است ، و اگر دست چپ كسى را قطع كرده و خود او دست چپ ندارد آيا دست راستش قطع مىشود يا نه ؟
على الظاهر و با اشكالى كه در بين هست دست راستش قطع مىشود ، و اگر جانى هيچ يك از دو دست خود را ندارد پاى او قطع مىشود ، و اگر شخصى كه پا ندارد پاى كسى را قطع كند آيا به عوض پا دستش قطع مىشود ؟ در آن وجهى است كه خالى از اشكال
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 675
مساهمون: السيد الخميني
ص٦٧٥