پيشگفتار
حوزهء علميهء قم و جامع الازهر در قاهره در دو سوى عالم اسلام جايگاه ويژهاى در تبيين و شكل دهى انديشه اسلامى در ابعاد مختلف آن ( فقه ، اصول ، كلام و تغيير و . . . ) و رهبرى تودههاى مسلمانان به سوى جامعهء آرمانى اسلام دارند .
هرگونه تحول و پيشرفت در افكار و انديشههاى حاكم بر اين دو حوزهء بزرگ مستقيم بر كل جهان اسلام اثرگذار بوده و منشأ تحولات خواهد شد . همچنانكه تحولات عظيم فكرى حوزهء علميهء قم عامل اصلى ظهور انقلاب شكوهمند اسلامى ايران در آغاز قرن پانزدهم هجرى است .
در اين ميان ، نقش رهبران فكرى و اساتيد بزرگ در ايجاد اين تحولات بر كسى پوشيده نيست . تاريخ پرفراز و نشيب جوامع اسلامى و نقش علما و مراجع بزرگ در ايجاد نهضتها و حركتها و تحولات بزرگ سياسى و اجتماعى نشان گويايى از اين واقعيت است .
در دوران معاصر و در يكى از حساسترين مقاطع تاريخ ، بعد ار جنگ جهانى دوم و تفرقه تشتت در جهان اسلام ، سقوط دولت عثمانى ، اشغال ايران ، ايجاد دولت نامشروع اسراييل و . . . ) ظهور دو مصلح بزرگ در ميان امت اسلامى و در اين دو حوزه بزرگ و طرح ديدگاههاى مصلحانه و مترقى از جانب آنان مخصوصاً توجه جدّى آنان به اصل قرآنى ، « وحدت امت اسلامى » و تبيين مبانى علمى آن براساس كتاب و سنت انظار مسلمانان را متوجه آنان ساخت .