1 - هشتاد هزار ( سدى ) 2 - هفتاد هزار ( مقاتل ) علت اين جمعيت زياد آن بود كه وقتى تابوت را ديدند همه يقين كردند كه پيروز خواهند شد . « قالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ » : خداوند آزمايش كننده است شما را به نهرى : معنا و هدف آزمايش اينجا جدا كردن راستگو از دروغگو است . علت اينكه آزمايش اينان بدين صورت شد اين بود كه آنان از كمى آب شكايت داشتند و مىترسيدند كه از تشنگى تلف شوند ( از وهب ) . بعضى گفتهاند آنان چنين امتحان شدند تا در اثر صبر و شكيبايى ثواب و پاداش بيشترى بدست آورند و سزاوار پيروزى بر دشمن گردند و نيز عادت كنند بر اين تحمل و صبر بر مشكلات تا بهنگام جنگ ثابت قدم باشند و فرار نكنند . در تعيين اين نهر ، كه بدان امتحان شدند دو قول است : 1 - نهرى بوده است بين اردن و فلسطين ( از قتاده و ربيع ) 2 - نهر فلسطين ( از ابن عباس و سدى ) « فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي » هر كس از آن نهر يعنى از آب آن نهر بياشامد از من نيست يعنى از اهل ولايت من و از دوستان و پيروان من نيست . « وَ مَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي » - و هر كس از آن نچشد و از آن آب نخورد پس او از من است يعنى از دوستان و ياران من است و ريشه اين كلمه « طعم » به معناى چشيدن است نه « طعام » . « إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ » جز كسى كه يك بار آب با مشت و دست خود برگيرد و بياشامد . « فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ » همه بيش از يك مشت آشاميدند جز عده كمى . ميگويند كسانى كه فقط يك مشت آشاميدند سيصد و چندى بودند ( از حسن و قتاده و جماعتى ) و بعضى آنها را چهار هزار نفر دانستهاند در مقابل هفتاد و شش هزار نفر
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۳ — صفحه 90
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۹۰