بانوان حرم شاهى بكارخانههاى بومى سفارش لباس ميدهند و از حريرهاى رشتى و پارچههاى زرى يزدى و مخمل كاشان و شالهاى گرانبهاى كرمان براى خود لباسهاى خوشنمائى فراهم مينمايند . بعضى از آنها مايل بتجدد هم هستند . خانمهاى خياط پاريسى هم در اندرون شاهى رفتوآمد ميكنند و پارچههاى كارخانههاى فرانسه را كه از مد افتاده است بزنان حرم و شاهزاده خانمها ميفروشند .
عدهء زنان اندرون برحسب اراده و سليقهء شاه تغيير مىكند . دكتر فوريه كه مدتها در دربار ايران بوده با اطمينان ميگويد كه ناصر الدين شاه متجاوز از هزار زن در اندرون خود داشت . پسر او مظفر الدين شاه كه آدم زاهد مسلكى بود بيش از 12 زن عقدى و صيغه نداشت ولى بايد خدمتكاران و كنيزان و مطربان و رقاصان و نقالان و مسخرگان و زنانى را هم كه شاغل شغل خاصى هستند به اين عده اضافه كرد . بديهى است كه تمام اين زنان در موقع تفريح و تفنن شاه نميتوانستند بر خلاف ميل و ارادهء او رفتار كنند .
زنان حرم شاهى تمام در ارك تهران نيستند . عدهاى از آنها در كاخهاى نزديك پايتخت منزل دارند . مهمترين اين كاخها در نياوران است كه چند سالى است ساخته شده و با وسايل تازهاى مجهز است و حتى روشنائى آن هم با ماشين توليد برق فراهم مىشود .
يكى از اندرونهاى بيرون شهر هم كاخ صاحبقرانيه است كه تقريبا چهل دستگاه عمارت دارد و هرعمارتى داراى سه يا چهار اطاق ايواندار است كه درهاى آنها به طرف باغ باز مىشود .
جالبترين اين باغوحشها كاخ عشرتآباد است . در اين كاخ يكعده عمارت در اطراف درياچهء بزرگى ساخته شده كه فاصلهء هريك از ديگرى باندازهء يك متر و نيم است . اين منازل مانند سلولهائى است كه در حصار كليسائى ديده مىشود . مشرف بر اين منازل ، عمارت سه طبقهء برج مانندى ساخته شده كه با كاشيهاى الوان زينت يافته است .
اين عمارت بلند خوابگاه شاه است كه در موقع توقف در اين كاخ شب را در اين بسر
سفرنامه از خراسان تا بختيارى ( فارسى ) — صفحة 786
مساهمون: هانرى رونه دالمانى
ص٧٨٦