كافى مطالعه ، تحقيق و بررسى نكرده تا بتواند آن را با دقّت و شمول به مردم عرضه نمايد ، در اين صورت حق ندارد كه حكم قطعى صادر كند و به پرسشهاى مردم در اين باره پاسخ دهد . اگر انجام اين كار ضرورت پيدا كرد بايد به حدود كار ملزم باشد و مسئوليت آن را بر عهده نگيرد و عذر خود را مبنى بر عدم مطالعه و تحقيق در اين باره بيان نمايد . هيچ اشكالى بر او وارد نيست اگر به بيان موارد اجماعى بزرگان علماء و استوانههاى مذهب بسنده كند و به ديدگاههاى فردى اين يا آن توجه ننمايد . زيرا نمىتوان به ديدگاههاى شاذ ملتزم بود و نظرات مشهور را كه از سوى ديگران نيز تقويت شده ، رها كرد .
( 1 ) اما اگر بخواهد هر چه به ذهنش خطور مىكند بيان نمايد يا به هر پرسشى پاسخ مشكوك بدهد مثل اينكه هرگاه از او دربارهء چيزى بپرسند ، پاسخ دهد : اين ثابت نشده ، يا صحت روايت معلوم نيست يا احاديثى در اين باره هست ولى صحت آن ثابت نشده ، مردم تا از مسئوليت جواب دادن بگريزند و مردم گمان خواهند كرد كه از جزئيات همه چيز آگاه است و اشكالات وى دربارهء مسائل از موضع كارشناسى و مسئوليت و اطّلاع و انديشه عميق است . در حالى كه ممكن است حتى يك روايت هم نديده باشد تا چه رسد به اينكه دربارهء آن تحقيق و مطالعه كرده باشد . اين شيوه ، مردود ، غير منطقى و نامعقول است .
( 2 ) 6 - هيچ كس حق ندارد كه از مردم بخواهد در مسائل مورد اهتمام خويش به مواردى بسنده كنند كه با اسانيد صحيح و مطابق معيارهاى رجالى در توثيق سند ، از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و ائمه عليهم السّلام به ما رسيده است . زيرا اين بدان معنى است كه همه مردم از سخن گفتن در همهء مسائل و قضاياى دينى ، تاريخى و غيره سكوت كنند . حتى همين آقايى كه از مردم چنين درخواستى دارد ، اگر بخواهد در گفتارش به همان مسائلى بسنده نمايد كه با اسانيد صحيح از معصومين عليهم السّلام رسيده ، خود را ناچار
مأساة الزهراء ( ع ) ( رنجهاى حضرت زهرا س ) ( فارسي ) — صفحة 33
مساهمون: السيد جعفر مرتضى العاملي
ص٣٣