تا هفتاد درهم سيمين به دست آورند - وتازه سكّههاى مسين را هم به شمار نياردهايم « 26 » .
با جار وجنجال مىتوانستند نوعي خمير يا كلوچه را به فروش رسانند كه چون داروى شفا بخشي به كار رود واين خاصيت را نيز داشته باشد كه دردهاى ناشى از گرسنگى را براي دوازده ساعت فرو نشاند . چنين حرفهاى همواره پرمنفعت بود ودر دوران قحطى وتورّم ، كمتر از روزى هفتاد درهم نصيب فروشنده نمىكرد « 27 » . به احتمال بسيار فروشندگان اينگونه داروها ويا راويان اين اخبار در ارائه أرقام راه گزاف پيمودهاند .
ونيز نمىتوان مقاير داده شده را به چيزى بدل كرد كه قدرت خريد حقيقي آنها را تخمين بزند . گذشته از اينها ، دارويى كه براي نجات از گرسنگى تهيّه مىشد ، دارويى مؤثر توصيف شده است ودور هم نيست كه اين چنين بوده باشد . گرچه هر دو دارو در مواردى به كار مىرفت كه بهطور خاصّى به پزشك ومعالجهگر مربوط مىشد ، ليكن از نظرگاه پزشكى بيشتر جنبهء حاشيهاى داشت . پس در اينجا دربارهء شرايط تطبيقي پزشكى در برابر پزشكى شيادانه اطلاعات چندانى بهدست نمىآيد . وچندان هم اهميتى ندارد اگر بدانيم كه مبالغ ذكر شده در طي يك سال احتمالا به حدّى بود كه حتى پزشكى برجسته هم نمىتوانست انتظار آن را داشته باشد .
أرقام ودستمزدها عوامل اساسى در تعيين جايگاه پزشكان در جامعه هستند .
دربارهء نقشى كه پزشكان در جامعه اسلامى ، به واسطهء وسعت وويژگى سهم خاص خود در اين جامعه ، براي خويش آفريدند ، سخن ديگرى براي گفتن باقي مىماند . مذهب اسلام به لحاظ تبليغ شعور اجتماعي وترغيب مؤمنين به اجراى دستورات آن ، شايستهء
پاورقی
( 26 )E . Wiedemann , « uber Charlatane » Sitzungsberichte der physikalisch - medizinischen Sozietat in : Erlangen , 1911 , 43 : 225 f . , from the Kashf al - asrar of the thirteenth - century al - Jawbari ( cf . S . Wild , in Proceedings of the VIth Congress of Arabic and Islamic Studies , 58 - 63 [ Kungl , Vitterhets Historie och Antikuitets Akademien , Filologisk - filosofiska serien , XV , 1975 ] ) .( 27 )Wiedemann , op . cit . ( n . 26 above ) . 211 .