قاعده . حضرت فرمود : بايد بشناسى ومعلوم كنى روز اوّل محرم را ، چون آن را دانستى محتاج نيستى به آنكه طلب كنى هلال ماه رمضان را . گفتم : چگونه مجزى است دانستن هلال محرم از طلب كردن هلال ماه رمضان ، بيان كن از براي من اى سيد من . فرمود :
نظر كن روز اوّل محرم را اگر يكشنبه باشد يكى بگير ، واگر دوشنبه باشد دو بگير ، واگر سهشنبه باشد سه بگير ، واگر چهارشنبه باشد چهار بگير واگر پنجشنبه باشد پنج بگير ، واگر جمعه باشد شش بگير ، واگر شنبه باشد هفت بگير .
پس آن عدد را حفظ كن وعدد امامان خود را كه دوازده است بر آن بيفزا ومجموع را بگير ، پس هفت هفت از آن عدد بينداز ، اگر هفت بماند شنبه اوّل ماه رمضان است ، واگر شش بماند جمعه است ، واگر پنج بماند پنجشنبه ، واگر چهار بماند چهار شنبه ، واگر سه بماند سهشنبه ، واگر دو بماند دوشنبه ، واگر يك بماند يكشنبه ، پس بناى حساب خود را بر اين قاعده بگذار « 1 » .
مؤلّف گويد : اين حديث بر أفاضل علما مشتبه شده ، وسرّ اين را ندانستهاند ، ولهذا أكثر در كتب خود ايراد ننمودهاند ، وسيد ابن طاوس رحمه اللّه فرموده است شايد اين حديث مخصوص به وقت خاصي يا شخص مخصوصى بوده باشد .
وگمان فقير آن است كه اين حديث نيز مبتنى بر حساب عدد است ، وبا حديث خمسه موافق است ، وهر دو بر يك أصل مبتنى شدهاند ؛ زيرا كه هرگاه روز اوّل محرم يكشنبه باشد ، يك را مىگيريم وبا دوازده ضم مىكنيم سيزده مىشود ، هفت را كه از آن مىاندازيم شش مىماند ، پس اوّل ماه رمضان جمعه خواهد بود .
واين با حساب عدد موافق است ، زيرا كه هرگاه اوّل محرم يكشنبه باشد ، ومحرم تمام است ، اوّل صفر سه شنبه خواهد بود ، وچون صفر ناقص است ، اوّل ربيع الاوّل چهارشنبه خواهد بود ، وچون تمام است اوّل ربيع الثاني [ كذا ، صحيح : ربيع الآخر ] جمعه خواهد بود ، واوّل جمادى الأولى شنبه ، واوّل جمادى الثانية [ كذا ، صحيح : جمادى الآخرة ] دوشنبه ، واوّل رجب سهشنبه ، واوّل شعبان پنجشنبه ، واوّل ماه رمضان جمعه .
وهمچنين اگر اوّل محرم دوشنبه باشد ، دو را با دوازده ضم مىكنيم چهارده مىشود ،
پاورقی
( 1 ) . إقبال الأعمال ، ج 1 ، ص 56 - 57 .