اروفا « 1 » ، لوبيا « 2 » ، ايتوفيا « 3 » ، و اسقوتيا « 4 » به خوبى استنباط مىشود .
احمد بن ابى يعقوب بن واضح كاتب يعقوبى ( متوفى 284 ) مدعى است كه مسافرتهاى زيادى كرده است و بر اين امر تأكيد مىكند كه اطلاعات خود را از ساكنان نواحى مربوط كسب نموده و به تأييد افراد مطمئن رسانده است . « 5 » هدف او از نگارش كتابش اين بوده است كه راههاى منتهى به مرزهاى امپراتورى و سرزمينهاى مجاور آنها را توصيف كند . به همين سبب است كه تاريخ و جغرافياى روم ( امپراتورى بيزانس ) و فتح افريقيه ( افريقاى شمالى ) را در دو رسالهء جداگانه مورد بحث قرار داده است . كتاب يعقوبى بيشتر به وصف الارض و شرح راهها مىپردازد و ترتيب مطالب آن شبيه كار ابن خرداذبه است .
قدامة بن جعفر كاتب ( قرن چهارم ) فصل يازدهم اثر خود ، يعنى كتاب الخراج و صنعة الكتاب را به شرح قرارگاههاى پستى و راههاى امپراتورى عباسيان تخصيص داده است . هدف اصلى كتاب او اين بوده است كه « مملكة الاسلام » و مرزهاى آن ، مخصوصا مرزهاى امپراتورى بيزانس ( روم ) را كه بزرگترين دشمن اسلام مىدانسته است شرح دهد . « 6 » در كتاب جغرافياى او « رهيافت اسلامى » مشهود است ، اما نگرشى سياسى ، مانند دفاع از مرزها ، نيز قابل تشخيص است . در كتاب او وصف مردم و ممالك مجاور « مملكة الاسلام » نيز آمده است . وى به ذكر جغرافياى عمومى و طبيعى مىپردازد ، و چنين به نظر مىرسد كه اطلاعات مربوط به جغرافياى محلى و توصيفى را از منابع يونانى اقتباس كرده است .
هامش
( 1 ) .Arufa( 2 ) .Lubya ?( 3 ) .Itu ? fiya ?( 4 ) .Isku ? tiya ?( 5 ) . ص 232 - 233
( 6 ) . ص 252