جاى اين سؤال است كه چرا براى اولين بار در ذكر از طرف بالا گشاده مىشود پاسخ آن است كه ذكر كلمه طيبه‌اى است كه همراه با مواجهه هويت از طرف بالاى سر صعود مىكند و به پيشگاه حقتعالى معرفى مىشود و خدا هم او را در پرتو فضل خود قرار مىدهد - و از نعمت خويش كه از واردات روحانيه و انوار قدسيه است برخوردار مىسازد و سراپاى او را امن و ايمان و رغبت و شوق و محبت و ايقان و اتقان و عرفان فرا مىگيرد و مملو از فيض و كمال مىشود و در اين هنگام كه قلب سالك آزاده شده و از هرگونه عارضه‌اى در امان است و با كمال تندرستى بسوى پروردگار توجه مىنمايد ذكر حق تعالى در دل او استغراق يافته آن هم نه استغراق فنا بلكه استغراق وقوع و ورود در قلب و در اين موقع چنين وانمود مىشود كه قلب همانند چاه است و ذكر به مثابه دلوى كه در آن واقع مىشود تا از آن آب بكشد و بدنبال اين پيش آمد پرسشى در اعضاء و حركاتى ناخودآگاه كه سابقه‌اى نداشته از قبيل حركتى كه در وجود رعشه‌دار مىباشد بوجود مىآيد و هرگاه انسان سالك از ذكر موظف خود باز بماند قلب حركتى در سينه نظير حركت جنين در شكم مادر ايجاد مىكند و در نتيجه آن طالب ذكر مىشود .
و به تشبيهى ديگر قلب آدمى مانند عيسى بن مريم و ذكر قلبى او همانند شيرى است كه نوشيده و هرگاه نيرومند و بزرگ شود ناله‌اى از او بسوى حق تعالى صاعد مىشود و صدا و فريادهاى
فوائح الجمال وفواتح الجلال ( فارسى ) — Page 113
Contributors: محمد باقر ساعدى
P.113