ميان مردم . پس از آن بود كه به اسارت گرفتن [ دشمن ] آزاد بود و پس از آن هم دو حالت داشت يا منتگذارى و آزادى بود و يا فديه گرفتن و آزاد كردن . « 1 »
خداى متعال ، پس از اين كه اسلام در حجاز و يمن مستقر شد و كار آن بالا گرفت ، به پيامبرش چنين فرمود : « فَإِذا لَقِيتُمْ الَّذينَ كَفَروا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثاقَ فَإِمَّا مَنّاً بَعْدُ وَ إِمَّا فِدَآءً حَتّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَهَا ذلِكَ وَ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَا نْتَصَرَ مِنْهُمْ وَلكِن لِّيَبْلُوَا بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِّلَ أَعْملَهُمْ / و هنگامى كه با كافران در ميدان جنگ رو به رو شديد گردنهايشان را بزنيد تا آن گاه كه زمينگيرشان كنيد . در اين هنگام اسيران را محكم ببنديد ، سپس يا بر آنان منت گذاشته [ و آزادشان كنيد ] يا [ در برابر آزادى از آنان ] فديه بستانيد تا جنگ بار سنگين خود را بر زمين نهد [ آرى ] برنامه اين است ، و اگر خدا مىخواست خودش آنها را مجازات مىكرد ، امّا مىخواهد بعضى از شما را با بعضى ديگر بيازمايد ، و كسانى كه در راه خدا كشته شدند ، خدا هرگز اعمالشان را از بين نمىبرد « 2 » » .
خداوند در اين آيه ، مسلمانان را به خاطر گرفتن اسير در جنگ بدر مورد ملامت قرار داده و در آيه ديگر آنها را بر اين كار تهديد كرده و با عتابهاى شديد بدانها مىفرمايد : « لَوْلا كِتابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُم فِيما أَخَذْتُمْ عَذابٌ عَظيم / اگر فرمان سابق خدا نبود [ كه بدون ابلاغ ، هيچ امتى را كيفر ندهد ] به خاطر آن چه كه گرفتيد ، مجازات بزرگى به شما مىرسيد « 3 » » . حتى در آيه دوم ضرورت كشتن دشمنان را تا حد زمينگير كردن آنان تصريح مىفرمايد . و پس از متلاشى شدن دشمن است كه گرفتن اسير را تجويز مىكند و با اين فرمايش بدان تاكيد مىفرمايد : « ما كانَ لِنَبِىٍ أَنْ يَكوُنَ لَهُ أسَرْى / هيچ پيامبرى حق ندارد اسيرانى از دشمن
پاورقی
( 1 ) . الميزان ، ج 9 ، ص 138 و ر . ك : المنار ، ج 10 ، ص 93 .
( 2 ) . محمد / 4 .
( 3 ) . انفال / 68 .