شناسد ، كه اين خواطر پنج گروهند :
اول خاطر ( از طرف ) حق سبحانه ، كه خاطر اولين است ، و آن خاطرى است كه پيش از خود علتى نداشته است و بدون سابقه در قلب خطور كند ، و « خاطر حقش » گوئيم ، كه خود بر دو نوع است : نوعى خواطر كه در بيدارى به دل وارد مىشوند ولى آن را مضطرب نمىكنند و به لرزه نمىافكنند و از جا نمىجنبانند ، و از ميان نمىبرند ، بلكه هميشه در قلب ثابت مىمانند ؛ و نوع دومى كه آن را الهام مىنامند ، كه خود برحق است و خاطرى از ( طرف ) حق ، خداوند فرمايد « 19 » : « قسم به نفس ، و آنچه كه آن را تعادل بخشيد ، پس فجور و تقوايش را بوى الهام كرد » و حقيقت الهام علمى است كه خداوند در قلب افاضه فرمايد .
گروه دوم از خواطر ، خاطر قلب است . آنگاه خطور كند كه قلب از زير سلطهى شياطين و هواى نفس رها شود ، و به مشاهدهى ملكوت و حقائق معارف تهذيب گردد ، و از خصال ناپسند و پست و گناهانى كه بر قلبهاى كافران و گنهكاران زنگار ايجاد مىكند ، خالص شود .
خداوند تعالى فرمايد « 20 » : « هرگز ، بلكه زنگار گشته بر دلهاشان آنچه كسب مىكردند » . و در توصيف قلبهاى مؤمنان فرمايد « 21 » : « آنان كه آنچه را انجام دهند درحالى عمل مىكنند كه قلبهاشان ترسان است كه آنان بسوى پروردگار خود بازمىگردند » ؛ و فرمايد « 22 » : « روزى كه مال و فرزندان فايده نبخشد ، مگر آنكه قلبى پاك پيش خدا آورده است » .
و همين خاطر است كه رسول اكرم ( ص ) در حديثى كه روايت كردهاند بدان اشارت فرموده است : « از قلب خود نظر خواه و گرچه فتوا دهندگانت فتوا
هامش
( 19 ) -وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها * فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها .[ سوره شمس 91 / 7 - 8 ]
( 20 ) -كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ .[ سوره مطففين 83 / 14 ]
( 21 ) -وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلى رَبِّهِمْ راجِعُونَ .[ سوره مؤمنون 23 / 60 ]
( 22 ) -يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ * إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ .[ سوره شعراء 26 / 88 - 89 ]