مشاهدهء بهشت و دوزخ در اين دنيا
همانا كه گويى كه مذهب مشهور ميان فقها و متكلّمان آن است كه جان آدمى به مرگ معدوم شود ، آنگاه وى را باز به وجود آورند ، و اين به خلاف آن است . بدان كه هر كه از پس سخن ديگران شود نابينا بود . و اين كسى گويد كه نه از اهل تقليد باشد و نه از اهل بصيرت ؛ كه اگر اهل بصيرت بودى بدانستى كه مرگ قالب ، حقيقت آدمى را نيست نكند ، و اگر از اهل تقليد بودى از قرآن و اخبار بشناختى كه روح آدمى پس از مرگ برجاى خويش باشد ، كه ارواح پس از مرگ دو قسم است : ارواح اشقيا و ارواح سعدا . اما ارواح سعدا ، قرآن مجيد مىگويد : وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً ، بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ « 2 » . مىگويد : مپنداريد كه آن كسانى كه در راه حق كشته شدند ، ايشان مردهاند ، بلكه زندهاند و شادمانند به خلعتها كه از حضرت الوهيت يافتهاند و بر دوام از آن حضرت روزى خويش مىستانند . و اما در حق اشقيا : كافران بدر ، چون رسول ( ص ) و اصحاب ، ايشان را بكشتند ، يك يك از ايشان را آواز مىداد و ندا مىكرد - و ايشان كشته « 3 » - و مىگفت : « يا فلان و يا فلان ، وعدهها كه از حقّ يافته بودم در قهر دشمنان وى ، همه را حقّ يافتم ؛ و حق - تعالى - تحقيق كرد آن وعدهها كه