بخش 17
اى فرزند ، زنهار كه از انديشههاى معتزله دورى گزينى و از آنان كه از سر منزل حق و يقين بسى دورند كناره گيرى . من خود انديشههاى آنان را به دقت مطالعه كردهام و چنين يافتهام كه خرده بينان و خرده گيران در عيبجويى سخنان آنان صواب گفتهاند ، مگر در اندكى از افكارشان كه موافق واقع است .
توضيح سخن آنكه ، تو از روى وجدان و نهاد آفرينش خود در مىيابى كه خردسال و سالخورده اگر در محلى باشد و بنگرد كه ناگهان طبقى طعام يا چيزى ديگر در برابر او قرار گيرد ، هرگز چنين نينديشد كه آن طبق خود به خود در برابر او پديد آمده است ، بلكه به يقين مىداند كه يكى از افراد آن انجمن آن طبق را در برابر او نهاده است . نيز اگر ناگهان بنگرد كه آن طبق يا جزئى از آن ناپديد گرديده است به يقين مىداند كه كسى آن را برداشته است . اگر همه سوگند ياد كنند كه آن طبق يا چيز ديگر خودبخود در آن محل حاضر شده است يا خود به خود از ميان رفته است ، همه مردم او را تكذيب خواهند كرد .
اين امر دليل آنست كه فطرت بنى آدم از سوى خداى جل جلاله به اين نكته ملهم است كه هر اثرى را مؤثرى است و هر رويدادى را ايجادكننده اى و هر جنبنده اى را جنباننده اى .
پس چگونه تواند بود كه خردمندان و صاحبدلان اين نشانههاى روشن را نديده انگارند ، و به كسى كه در محيط اسلامى
كشف المحجة لثمرة المهجة ( فانوس ) ( فارسي ) — صفحة 14
مساهمون: اسد الله مبشرى
ص١٤